Côn Đảo đã và đang “hóa thân” mạnh mẽ từ vùng đất từng được mệnh danh là “địa ngục trần gian” thành một trong những thiên đường du lịch biển đảo đẹp nhất Việt Nam. Năm 2011, hai ấn phẩm du lịch hàng đầu thế giới – Lonely Planet và Travel + Leisure – lần lượt bình chọn Côn Đảo vào Top 10 hòn đảo quyến rũ nhất thế giới và Top 10 hòn đảo bí ẩn nhất thế giới, khẳng định sức hút ngày càng lớn của vùng đất này.
Nguồn gốc tên gọi và dấu ấn lịch sử
Côn Đảo, từng được gọi bằng nhiều tên như Côn Lôn, Côn Nôn, Côn Sơn, được cho là có nguồn gốc từ tiếng Mã Lai Pulau Kundur (Hòn Bầu Bí), được người châu Âu phiên âm thành Poulo Condor. Một số tư liệu dân gian khác cho rằng vào năm 1285, nhóm hải tặc Tàu Ô đã chiếm đóng nơi này và gọi là K’ouen louen, từ đó hình thành tên Côn Lôn.
Nhắc tới Côn Đảo, nhiều người lập tức nghĩ đến hệ thống nhà tù khét tiếng do Thống soái Nam Kỳ Bonard lập năm 1862. Toàn bộ 20 công trình trong hệ thống này hiện được công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt, minh chứng cho một giai đoạn bi thương nhưng hào hùng của lịch sử Việt Nam.
Những điểm đến linh thiêng và danh thắng nổi bật
Bên cạnh hệ thống di tích nhà tù, du khách đến Côn Đảo còn ghé thăm:
- Miếu An Sơn thờ bà Phi Yến (Lê Thị Răm)
- Lăng Cậu thờ Hoàng tử Cải (Hội An)
- Chùa Vân Sơn
- Các bãi biển tuyệt đẹp như An Hải, Lò Vôi, Đầm Trầu, Ông Đụng, Nhất…
Ngoài đảo lớn Côn Sơn (Phú Hải), du khách có thể đi ca nô khám phá các đảo nhỏ:
- Hòn Bảy Cạnh: hải đăng Hòn Chớp, điểm xem rùa biển đẻ trứng nổi tiếng
- Hòn Bà: rừng ngập mặn nguyên sinh, đỉnh Tình Yêu
- Hòn Cau: san hô rực rỡ và xóm Bà Thiết cổ
Côn Đảo – Thiên đường ẩm thực biển
Nếu thiên nhiên tạo nên vẻ đẹp bí ẩn của Côn Đảo, thì ẩm thực chính là yếu tố khiến du khách “nhớ mãi không quên”. Buổi sáng ở đảo, chỉ cần tô bánh canh chả cá, bún riêu cua, hoặc bún riêu còng gió là đủ ấm lòng trước khi ra biển câu cá.
Điều đặc biệt: Côn Đảo không cho phép đánh bắt tận diệt bằng lưới cào, chất nổ…, nên nguồn hải sản luôn phong phú, cá lớn xuất hiện nhiều. Có ngư dân từng câu được cá mú 150 kg, điều hiếm thấy ở các vùng biển khác.
Các “tứ trụ” hải sản Côn Đảo
Ngư dân địa phương tôn vinh 4 dòng cá đặc sắc: bớp – thu – mú – sóc.
- Cá mú: có đến hàng chục loại như mú đen, mú xanh, mú sao, mú nghệ, mú thông, mú khổng lồ… Mú đỏ của Côn Đảo đặc biệt nổi tiếng khi chế biến nướng giấy bạc, hấp, cháo hoặc lẩu.
- Cá thu: thuộc họ Scombridae với nhiều loài như thu bướm, thu lam, thu đao, thu vua… Đặc sản trứ danh là cá thu một nắng Côn Đảo.
Ốc biển – thiên đường của người mê hải sản
Người dân sành biển biết cách tránh các loài có độc, chỉ bắt:
Ốc hương, ốc nhảy, ốc bạch ngọc, ốc gai xương rồng, ốc sư tử, ốc hoàng hậu, ốc vú nàng, ốc đỏ, ốc bàn tay… Tất cả tạo nên vô số món ngon đậm vị biển.
Ngoài ra, nhum biển (cầu gai) và hàu cũng là những nguyên liệu quen thuộc cho các món nướng, cháo, mắm.
Mực – Bạch tuộc – Cua – Ghẹ
Côn Đảo có đủ cả: mực lá, mực ống, mực sim, mực nang, bạch tuộc các loại, cùng họ cua ghẹ phong phú: cua đen, cua xanh, cua đỏ; ghẹ chấm, ghẹ răng, ghẹ xanh càng hoa…
Tôm hùm đỏ – “siêu” hải sản của Côn Đảo
Trong thế giới hải sản nơi đảo thiêng, nổi bật nhất là tôm hùm đỏ (tôm hùm lửa) – được quốc tế định danh Panulirus longipes. Loài này sống ở độ sâu 18–122m trong vùng biển có rạn san hô khỏe mạnh. Dù nằm trong Sách Đỏ, tôm hùm đỏ vẫn được phép khai thác tại Việt Nam với hạn mức phù hợp.
Một con tôm hùm đỏ 1,4 kg có thể chế biến thành:
- Tiết canh
- Tôm chấy tỏi
- Lẩu cháo tôm hùm
Tuy vậy, giá thành rất cao và không phải lúc nào cũng có, nên đây được xem là món “đặc sản hiếm gặp”. Du khách cần cẩn trọng vì trên đất liền có nơi bán tôm càng đỏ hoặc tôm hùm đất nhưng ghi thành “tôm hùm đỏ Côn Đảo” – điều hoàn toàn sai.
Ẩm thực Côn Đảo vừa phong phú, vừa mang nét bí ẩn cuốn hút, phản ánh cả thiên nhiên lẫn lịch sử của một hòn đảo đã đi qua nhiều thăng trầm. Nơi từng được gọi là “địa ngục trần gian” nay đã trở thành thiên đường du lịch biển đảo, nơi mỗi món ăn, mỗi câu chuyện, mỗi bãi biển đều để lại ấn tượng sâu đậm trong lòng du khách.
