Chùa Hang (Thiên Khổng Thạch Tự) nằm dưới vách núi lửa Thới Lới, thuộc thôn Đồng Hộ, xã An Hải. Đây là một trong những danh thắng nổi tiếng nhất Lý Sơn – nơi thiên nhiên tạo tác hang đá kỳ vĩ và con người biến thành chốn tu hành linh thiêng. Chùa Hang được công nhận là di tích lịch sử – văn hóa cấp Quốc gia, gắn liền với đời sống tâm linh của cư dân đảo.
Lịch sử hình thành
Theo tài liệu Chăm cổ, nơi đây từng là đền thờ Bà La Môn giáo trước khi người Việt cải tạo thành chùa Phật giáo. Gia phả họ Trần ghi lại rằng ông Trần Công Quận là người lập chùa cách đây khoảng 300 năm; các đời sau như Trần Châu, Trần Tiềm tiếp tục tu sửa và duy trì hương khói. Trong thời loạn, Chùa Hang còn là nơi người dân trú ẩn khi giặc biển tấn công.
Kiến trúc độc đáo trong lòng núi
Chùa nằm gọn trong hang đá sâu 24m, rộng 20m, cao 3,2m, tạo không gian mát lạnh quanh năm. Bên ngoài là hàng bàng vuông cổ thụ và tượng Quan Âm nhìn ra biển. Khung cảnh núi – biển hoà quyện tạo nên bức tranh thiên nhiên hùng vĩ mà hiếm nơi nào có được.
Trên vách đá trước chùa nổi bật hình Đức Phật sơ sinh “Thiên thượng địa hạ, duy ngã độc tôn”, điểm nhấn nghệ thuật hiếm gặp trên đảo.
Không gian thờ tự bên trong
Bố cục chùa Hang gồm nhiều ban thờ được sắp đặt khoa học và trang nghiêm:
- Ban chính: thờ Phật A Di Đà, Thích Ca, Di Lặc
- Bên phải: thờ Quan Thánh, 12 Diêm Vương và các vị tổ họ Trần
- Bên trái: thờ Giám Trai, Ngũ Lôi, Tiền Vãng
Ngoài cửa động có ban thờ âm binh – cô hồn và tượng Hộ Pháp
Các mái thờ được tạo dáng như những am thờ nhỏ, trang trí rồng, cuốn thư, hoa văn tứ linh – tứ quý – bát bửu… mang đậm mỹ thuật truyền thống.
Không gian tâm linh và tín ngưỡng người dân đảo
Chùa Hang là điểm tựa tâm linh của cư dân Lý Sơn. Hằng năm, người dân làm lễ vào Tết Nguyên Đán, Phật Đản, Vu Lan và đặc biệt là giỗ tổ họ Trần vào ngày 10/3 và 8/4 âm lịch. Nơi đây cũng gắn với nhiều huyền tích như “đường lên trời – đường xuống âm phủ” và chuyện hai vị sư Châu – Tiềm tu luyện đắc đạo, góp phần tạo nên nét huyền bí riêng của chùa.
Giá trị lịch sử – văn hoá – du lịch
Chùa Hang là minh chứng sống động cho lịch sử khai phá đảo Lý Sơn gần 400 năm. Vị trí độc đáo nằm giữa núi lửa và biển xanh khiến nơi đây trở thành một trong những thắng cảnh đẹp nhất đảo, thu hút đông đảo du khách đến chiêm bái và khám phá.
Ngày nay, chùa Hang không chỉ là nơi thờ tự linh thiêng mà còn là điểm du lịch quan trọng của Lý Sơn, mang đến trải nghiệm hòa mình vào thiên nhiên và tìm hiểu văn hóa, lịch sử đặc sắc của đảo tiền tiêu Hoàng Sa.
