Chùa Hội Khánh tọa lạc trên đường Chùa Hội Khánh, con đường mang chính tên ngôi chùa, thuộc khu vực trung tâm Thủ Dầu Một. Không chỉ là một công trình tôn giáo lâu đời, chùa Hội Khánh còn được xem là cái nôi Phật giáo sớm của vùng Bình Dương, gắn liền với lịch sử hình thành, phát triển và tinh thần yêu nước của cư dân Nam Bộ qua nhiều thế kỷ.
Ngôi chùa được Đại Ngạn thiền sư Từ Tấn (thuộc đời thứ ba dòng Lâm Tế) khai sơn sáng lập vào năm 1741. Ban đầu chỉ là một thảo am nhỏ giữa vùng đất còn thưa dân, chùa dần trở thành trung tâm tu học, truyền bá Phật pháp và là điểm tựa tinh thần quan trọng của cộng đồng cư dân Thủ Dầu Một.
Dòng chảy lịch sử hơn 270 năm
Trong hành trình tồn tại, chùa Hội Khánh trải qua nhiều biến cố lớn của lịch sử dân tộc. Năm 1861, khi thực dân Pháp chiếm Thủ Dầu Một, ngôi chùa bị thiêu hủy hoàn toàn. Đến năm 1868, hòa thượng Toàn Tánh – Chánh Đắc đã đứng ra trùng kiến, đặt nền móng cho diện mạo chùa Hội Khánh còn lưu giữ đến ngày nay.
Tính đến năm 2018, chùa Hội Khánh đã tồn tại 277 năm, trải qua 10 đời trụ trì, trong đó nhiều vị cao tăng không chỉ nổi bật về đạo hạnh mà còn để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử Phật giáo và phong trào yêu nước Nam Bộ.
Chùa Hội Khánh và phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX
Một trong những giá trị đặc biệt làm nên tầm vóc của chùa Hội Khánh chính là vai trò lịch sử – chính trị trong giai đoạn đầu thế kỷ XX.
Trong các năm 1923 – 1926, chùa là nơi quy tụ nhiều nhân sĩ, trí thức, nhà nho và nhà sư yêu nước, cùng lập ra tổ chức mang tên “Hội Danh Dự”. Hội hướng đến việc cổ vũ đạo đức, giữ gìn danh dự, truyền bá tinh thần yêu nước thông qua các hoạt động như dạy chữ Hán – Nôm, bốc thuốc chữa bệnh, giúp đỡ dân nghèo.
Đặc biệt, cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc – thân sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh – từng lưu trú và sinh hoạt tại chùa Hội Khánh. Những kỷ vật của cụ còn lưu giữ tại chùa như sổ xem địa lý, bàn nghiền thuốc, la bàn là minh chứng sống động cho mối liên hệ mật thiết giữa Phật giáo và phong trào yêu nước ở Bình Dương.
Kiến trúc chùa cổ Nam Bộ đặc sắc
Về mặt kiến trúc, chùa Hội Khánh mang đậm phong cách chùa cổ Nam Bộ, kết hợp hài hòa giữa bố cục truyền thống và mỹ thuật dân gian địa phương. Toàn thể công trình gồm 5 hạng mục chính:
- Tiền điện – Chánh điện
- Giảng đường (nổi bật với 92 cột gỗ quý)
- Đông lang
- Tây lang
- Hậu đường
Các khối kiến trúc được bố trí theo kiểu trùng thiềm trùng lương, mái ngói chồng lớp, tạo cảm giác vững chãi, trang nghiêm nhưng gần gũi.
Cổng Tam Quan là một điểm nhấn nổi bật với nghệ thuật khảm gốm sứ tinh xảo, phản ánh tay nghề điêu luyện của thợ gốm Thủ Dầu Một xưa. Các đề tài trang trí như hoa sen, tứ linh, cửu long… vừa mang ý nghĩa Phật giáo, vừa thể hiện bản sắc làng nghề gốm truyền thống Bình Dương.
Kho tàng điêu khắc và cổ vật quý hiếm
Bên trong chánh điện, chùa Hội Khánh hiện còn lưu giữ gần 100 pho tượng gỗ quý, được sơn son thếp vàng công phu. Nổi bật nhất là:
- Bộ Thập Bát La Hán: tạo hình sinh động, mang phong cách điêu khắc gỗ Bình Dương cổ, từng được người Pháp đưa sang triển lãm tại Hội chợ Marseille năm 1920.
- Thập Điện Minh Vương: thể hiện quan niệm nhân – quả, giáo dục con người hướng thiện.
Ngoài ra, chùa còn bảo tồn được bộ mộc bản in kinh khắc từ năm 1885, được xem là một trong những bộ mộc bản sớm nhất tại Bình Dương, từng là trung tâm ấn tống kinh sách cho nhiều chùa ở Nam Bộ.
Tượng Phật nhập Niết bàn – biểu tượng đương đại
Một dấu ấn đặc biệt của chùa Hội Khánh trong thời hiện đại là Tượng Phật Thích Ca nhập Niết bàn đặt trên mái Trường Trung cấp Phật học. Pho tượng được an vị vào năm 2010, và đến tháng 5/2013, được Tổ chức Kỷ lục Châu Á công nhận là tượng Phật nhập Niết bàn trên mái chùa dài nhất châu Á.
Không chỉ mang giá trị kỷ lục, pho tượng còn là biểu tượng cho sự tiếp nối Phật pháp, gắn liền với công tác đào tạo tăng ni, hoằng dương chính pháp của Phật giáo Bình Dương.
Trung tâm Phật giáo và giáo dục truyền thống
Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, chùa Hội Khánh tiếp tục giữ vai trò quan trọng:
- Là trụ sở Hội Phật giáo Cứu quốc tỉnh Thủ Dầu Một
- Sau đó là trụ sở Phật giáo yêu nước tỉnh Bình Dương
- Năm 1983 trở thành trụ sở Tỉnh hội Phật giáo Bình Dương
- Năm 1995 xây dựng Trường Trung cấp Phật học, đào tạo tăng ni cho khu vực Đông Nam Bộ
Di tích quốc gia – điểm đến tâm linh tiêu biểu
Với những giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa, kiến trúc, tôn giáo và cách mạng, chùa Hội Khánh đã được Bộ Văn hóa – Thông tin xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia theo Quyết định ngày 07/01/1993.
Ngày nay, chùa Hội Khánh không chỉ là chốn tu học, hành lễ của Phật tử mà còn là điểm đến du lịch tâm linh – về nguồn tiêu biểu của Bình Dương, nơi du khách có thể cảm nhận rõ sự giao thoa giữa đạo Phật, lịch sử dân tộc và đời sống văn hóa Nam Bộ.
Thông tin tham quan
Địa chỉ: Số 35 đường Chùa Hội Khánh, phường Thủ Dầu Một, TP. Hồ Chí Minh
Điện thoại: (0274) 3 841 606 – Bảo tàng tỉnh Bình Dương
Chùa Hội Khánh là minh chứng sống động cho tinh thần “Phật giáo đồng hành cùng dân tộc”, một di sản quý giá của vùng đất Thủ được gìn giữ và tiếp nối qua nhiều thế hệ.
