Buổi tối lang thang trong thị trấn Côn Đảo, tôi không quá bất ngờ trước những dãy hàng quán rực sáng – từ quán ăn, cà phê, karaoke, spa cho đến các dịch vụ tour đảo, câu mực, lặn ngắm san hô, vé máy bay, tàu cao tốc… Tất cả đều tấp nập hoạt động bên cạnh hệ thống khách sạn, nhà nghỉ và homestay tiện nghi.
Theo báo cáo mới nhất của UBND huyện Côn Đảo, dân số trên đảo hiện đã vượt 7.000 người; cơ cấu kinh tế chuyển dịch rõ rệt với du lịch chiếm 71%, công nghiệp 20% và nông nghiệp 8%. Trên đảo có đầy đủ sóng di động của 4 nhà mạng, internet tốc độ cao và các tuyến bay khai thác liên tục từ Hà Nội, TP.HCM, Cần Thơ. Taxi, xe điện hoạt động gần như suốt ngày đêm, đáp ứng nhu cầu di chuyển của du khách.
Nghĩa trang Hàng Dương – Nhộn nhịp mỗi đêm về
Điều khiến tôi bất ngờ nhất chính là dòng người đi viếng Nghĩa trang Hàng Dương vào lúc 23 giờ đêm. Con đường dẫn vào nghĩa trang sáng hơn cả phố thị, nhờ hệ thống đèn năng lượng mặt trời cao vút. Không khí đông đúc đến lạ – như một lễ hội tâm linh giữa màn đêm tĩnh mịch.
Nghĩa trang Hàng Dương rộng gần 20 ha, gồm 5 khu mộ với 1.921 ngôi mộ liệt sĩ. Trong số đó, chỉ 713 mộ có tên, còn lại hơn 1.200 mộ vô danh – những người đã nằm xuống nhưng chưa thể tìm được danh tính.
Khác với nhiều nghĩa trang trong cả nước, Hàng Dương không quy hoạch ngay hàng thẳng lối. Các ngôi mộ nằm rải rác theo địa hình tự nhiên – trên sườn đồi, dưới tán cây, bên những lối đi uốn cong. Một cán bộ quản trang giải thích: “Hài cốt liệt sĩ được tìm thấy ở đâu thì ốp đá, xây mộ ngay tại đó. Bởi vậy, nơi nào trong nghĩa trang cũng có mộ liệt sĩ.”
Ông nói tiếp, giọng buồn lặng:
“Dưới từng nắm đất, từng gốc cây ở Côn Đảo… vẫn còn lẩn khuất xương cốt của biết bao người đã ngã xuống cho độc lập.”
Linh thiêng nơi mộ cô Sáu
Khu B2 – nơi an nghỉ của nữ anh hùng liệt sĩ Võ Thị Sáu – luôn đông nghịt người dù đã khuya. Khói hương nghi ngút, hoa quả lễ vật phủ kín trước mộ.
Người dân truyền nhau nhiều câu chuyện kỳ lạ về cây lê-ki-ma trước mộ cô Sáu. Các cây từng trồng ở đây đều héo, cho đến khi Chủ tịch huyện mang giống cây từ Đất Đỏ – quê hương cô Sáu – ra trồng thì cây mới sống khỏe.
Tôi chợt nhớ đến câu hát quen thuộc trong bài “Nhớ ơn chị Võ Thị Sáu”:
“Mùa hoa lê-ki-ma nở trên quê hương miền Đất Đỏ…”
Thạch Chí Nhân – một thanh niên người Côn Đảo, hướng dẫn viên của HI Phú Quốc – chia sẻ:
“Phần lớn du khách viếng nghĩa trang là người Hà Nội và Sài Gòn, nhất là giới trẻ và dân văn phòng cuối tuần ra đảo. Thắp nhang xong họ đi tắm biển, câu mực, lặn san hô hoặc mua trang sức ngọc trai.”
Anh Nhân cười rồi nói thêm:
“Cô Sáu linh lắm. Dân biển khẩu khí mạnh mấy cũng không dám đem tên cô ra thề.”
Dù không thể kiểm chứng hết những lời kể, nhưng nhìn dãy hàng bán hoa tươi, trái cây – đặc biệt lê-ki-ma – và những tấm bảng “nhận làm xôi gà cúng” treo khắp nơi, tôi hiểu vì sao người ta tin như thế.
Dòng người đến Hàng Dương đêm nay không chỉ viếng cô Sáu, mà còn ghé mộ cố Tổng Bí thư Lê Hồng Phong, nhà chí sĩ Nguyễn An Ninh, anh hùng Cao Văn Ngọc, Lưu Chí Hiếu, Lê Văn Việt, Nguyễn Thị Hoa… cũng như nhiều mộ liệt sĩ vô danh khác – tất cả đều trong sự trang nghiêm, thành kính.
Những điểm du lịch tâm linh đặc biệt khác trên đảo
Theo chân dòng người hành hương, tôi ghé Phú Sơn Tự, nơi thờ Thứ phi Hoàng Phi Yến – người phụ nữ tiết liệt dám can gián Nguyễn Ánh không nên cầu viện Pháp “cõng rắn cắn gà nhà”. Sau khi bị đày ra Côn Lôn nhỏ (Hòn Bà), bà được người dân lập đền thờ và hằng năm đều tổ chức lễ giỗ long trọng.
Trên đường vào làng cổ Cỏ Ống, tôi dừng chân tại Miếu Cậu, nơi thờ Hoàng tử Cải – con trai bà Phi Yến. Truyền thuyết kể rằng vì quá thương mẹ, không chịu rời bà để đi cùng vua cha, Hoàng tử Cải bị Nguyễn Ánh ném xuống biển. Người dân cảm thương, lập miếu thờ như một biểu tượng của lòng hiếu thảo.
Không chỉ cô Sáu, mà những nhân vật gắn với lịch sử triều Nguyễn như Phi Yến, Hoàng tử Cải… đều trở thành những “bậc linh thiêng” trong đời sống tinh thần của người dân Côn Đảo.
Tôi không dám khẳng định mức độ linh nghiệm. Chỉ biết rằng, giữa gió biển mặn mòi, khi được thắp một nén nhang và cúi đầu trước những con người vì nước quên thân, lòng tôi trở nên nhẹ nhõm và bình an đến lạ.
