Rác thải trên biển và tại các khu vực ven biển, hải đảo đang trở thành một trong những vấn đề môi trường đáng quan tâm trên toàn cầu. Không chỉ gây ô nhiễm đất liền, sông ngòi và đại dương, rác thải còn ảnh hưởng trực tiếp đến hệ sinh thái biển, hoạt động đánh bắt hải sản, giao thông hàng hải, du lịch, sinh kế của cộng đồng ven biển và sức khỏe của con người.
Đối với các địa phương hải đảo, việc thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải gặp nhiều khó khăn do điều kiện địa lý biệt lập, quỹ đất hạn chế và chi phí đầu tư hạ tầng cao. Côn Đảo là một trong những địa bàn cần có giải pháp xử lý chất thải phù hợp nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển du lịch, bảo vệ hệ sinh thái và đảm bảo chất lượng môi trường sống lâu dài.
Ô nhiễm rác thải biển và áp lực tại các khu vực hải đảo
Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia có lượng rác thải nhựa và chất thải rắn phát sinh, thất thoát ra môi trường biển ở mức cao. Tình trạng này diễn biến rõ tại các khu vực ven biển, đảo xa bờ và những địa phương chưa có hệ thống xử lý rác thải đồng bộ.
Theo nghiên cứu định lượng do Tổ chức Bảo tồn thiên nhiên quốc tế IUCN tại Việt Nam thực hiện năm 2020, Nha Trang, Lý Sơn và Côn Đảo nằm trong nhóm các khu vực có chỉ số ô nhiễm rác thải, đặc biệt là rác thải có nguy cơ phát tán ra đại dương, ở mức đáng chú ý.
Rác thải tồn đọng không chỉ làm suy giảm cảnh quan du lịch mà còn đe dọa môi trường sống của các loài sinh vật biển, gây nguy cơ phát sinh mùi hôi, nước rỉ rác, ô nhiễm đất và nguồn nước. Với Côn Đảo, nơi sở hữu hệ sinh thái rừng, biển và các khu bảo tồn có giá trị đặc biệt, việc kiểm soát chất thải có ý nghĩa quan trọng đối với mục tiêu phát triển bền vững.
Dự án Nhà máy xử lý rác Côn Đảo
Dự án Nhà máy xử lý rác Côn Đảo được định hướng đầu tư nhằm giải quyết nhu cầu xử lý rác thải sinh hoạt phát sinh trên địa bàn huyện Côn Đảo, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả quản lý chất thải và bảo vệ môi trường.
Theo chủ trương đầu tư được phê duyệt, dự án dự kiến được triển khai trên khu đất có diện tích khoảng 1,92 ha, thuộc khu vực khoảnh 1, tiểu khu 58, phân khu phục hồi sinh thái của Vườn quốc gia Côn Đảo, tại thị trấn Côn Đảo, huyện Côn Đảo, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu.
Tổng mức đầu tư sơ bộ của dự án khoảng 78,257 tỷ đồng. Công suất xử lý dự kiến được phân kỳ theo nhu cầu phát sinh chất thải:
- Đến năm 2030: khoảng 36 tấn rác/ngày.
- Đến năm 2040: khoảng 50 tấn rác/ngày.
- Dự kiến đến năm 2045: khoảng 66,23 tấn rác/ngày.
Thời gian hoạt động của dự án không quá 49 năm, tính từ thời điểm nhà đầu tư ký kết hợp đồng với cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Dự án Nhà máy xử lý rác Côn Đảo đã được UBND tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu chấp thuận chủ trương đầu tư tại Quyết định số 3319/QĐ-UBND ngày 26/12/2022 và được sửa đổi, bổ sung tại Quyết định số 373/QĐ-UBND ngày 17/02/2025.
Theo nội dung chủ trương đầu tư, việc lựa chọn nhà đầu tư được thực hiện theo hình thức chấp thuận nhà đầu tư, trên cơ sở đáp ứng các quy định của pháp luật về đầu tư, đất đai, chuyển mục đích sử dụng rừng và các điều kiện liên quan.
Tiến độ thực hiện dự án dự kiến khoảng 30 tháng, bao gồm:
- Khoảng 12 tháng để hoàn thiện các thủ tục pháp lý theo quy định.
- Khoảng 18 tháng để đầu tư xây dựng và đưa nhà máy vào hoạt động.
UBND tỉnh cũng yêu cầu dự án sử dụng dây chuyền công nghệ xử lý rác có nguồn gốc từ các quốc gia phát triển thuộc nhóm G7 hoặc Liên minh châu Âu, đồng thời phải có cam kết hoặc xác nhận về công nghệ, bản quyền hoặc giấy phép chuyển giao công nghệ từ đơn vị sở hữu hay cung cấp công nghệ.
Mục tiêu của dự án không chỉ dừng ở việc xử lý rác thải sinh hoạt mà còn hướng đến tái chế một số sản phẩm có ích, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, giảm lượng chất thải phải chôn lấp và tạo điều kiện cải thiện môi trường đầu tư tại địa phương.
Những dự án xử lý rác trước đây tại khu vực Bãi Nhát
Trước khi triển khai dự án nhà máy xử lý rác theo chủ trương mới, Côn Đảo từng có phương án xử lý lượng rác tồn đọng lớn tại khu vực Bãi Nhát.
Năm 2020, UBND tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu đã phê duyệt lựa chọn liên danh Công ty cổ phần đầu tư Kim Trường Phát và Công ty cổ phần H-T Giang San làm đơn vị thực hiện xử lý lượng rác thải tồn đọng bằng công nghệ đốt tại chỗ.
Đến tháng 02/2022, nhà máy xử lý rác thải tập trung tại khu vực Bãi Nhát được liên danh này triển khai xây dựng, với kế hoạch hoàn thiện trong khoảng 7 tháng.
Tháng 12/2023, Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng huyện Côn Đảo và liên danh Công ty cổ phần đầu tư Kim Trường Phát, Công ty cổ phần H-T Giang San ký hợp đồng kinh tế số 80/2023/HĐKT-LQDA-KTP. Theo hợp đồng, thời gian xử lý rác được xác định là 11 tháng và thời hạn hợp đồng kết thúc vào ngày 20/11/2024.
Tuy nhiên, sau thời gian triển khai, nhà máy xử lý rác tập trung tại Bãi Nhát vẫn chưa chính thức đi vào hoạt động theo kế hoạch. Đến tháng 02/2025, Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng huyện Côn Đảo đã yêu cầu liên danh thực hiện tháo dỡ, di dời nhà máy ra khỏi khu vực Bãi Nhát.
Những diễn biến này cho thấy việc đầu tư hệ thống xử lý rác tại Côn Đảo không chỉ cần nguồn vốn và công nghệ phù hợp mà còn phụ thuộc vào tiến độ thủ tục pháp lý, điều kiện đất đai, yêu cầu bảo vệ rừng, tổ chức vận hành và khả năng đảm bảo tính ổn định trong suốt vòng đời dự án.
Trong bối cảnh Côn Đảo tiếp tục phát triển du lịch, gia tăng nhu cầu lưu trú, dịch vụ và các hoạt động kinh tế, một hệ thống xử lý rác thải đồng bộ, hiện đại và vận hành hiệu quả được xem là yếu tố quan trọng để bảo vệ cảnh quan, hệ sinh thái và chất lượng sống trên đảo.
