Chuồng Cọp Pháp được thực dân Pháp xây dựng bí mật năm 1940, ngụy trang sâu trong trại giam Phú Tường với chỉ hai lối ra vào kín đáo. Hệ thống Chuồng Cọp và khu giam chính chỉ cách nhau một cánh cửa nhỏ bị khóa và phủ bụi như đã bỏ hoang. Ngoài cai ngục, không ai biết tới khu biệt giam này.
Tù chính trị thường bị đưa vào đây sau khi bị tra tấn bất tỉnh. Việc đưa vào bằng lối khác khiến họ mất phương hướng, không thể xác định vị trí trại giam, và vì vậy trốn thoát là điều không thể.
Cấu trúc tàn khốc – công cụ tra tấn tinh vi
Chuồng Cọp Pháp có diện tích 5.808 m², gồm 2 khu với 60 phòng giam mái che và 60 phòng không mái che (gọi là “phòng tắm nắng”). Bên trên là hệ thống song sắt và hành lang để cai ngục giám sát từ trên cao. Không có cổng chính; các lối đi đều thông sang Banh III và thường bị che giấu khi có đoàn thanh tra hay khách lạ ra đảo.
Tù nhân bị giam tại đây phải chịu sự giám sát liên tục, những trận đòn roi bất ngờ, bị rải vôi bột hoặc bị phơi nắng phơi mưa trong những phòng không mái che. Đây là nơi ghi dấu phong trào đấu tranh chống ly khai, chống chào cờ và tinh thần kiên trung bất khuất của những chiến sĩ cách mạng – như Cao Văn Ngọc, Lưu Chí Hiếu, Nguyễn Đức Thuận, Phan Trọng Bình, Phạm Quốc Sắc, Nguyễn Minh, Lê Văn Một…
Nữ tù và cuộc đấu tranh bất khuất 1969–1970
Năm 1969, chế độ Sài Gòn đày ra Côn Đảo 342 nữ tù và 2 trẻ nhỏ. Họ bị lợi dụng đặc điểm sinh lý để đày đọa: bị rải vôi bột, dùng sào nhọn bịt đồng chọc vào người, bị cấm tắm rửa và không cho thùng vệ sinh. Dù vậy, nữ tù vẫn liên tiếp đấu tranh kiên cường, trở thành ngọn cờ hiệu triệu toàn đảo.
Chuồng Cọp bị phanh phui trước dư luận thế giới (1970)
Năm 1970, dưới áp lực biểu tình của sinh viên Sài Gòn, 5 sinh viên bị giam tại Chuồng Cọp được thả: Cao Nguyên Lợi, Nguyễn Minh Trí, Trần Văn Long, Nguyễn Thanh Tòng, Nguyễn Tuấn Kiệt.
Trong lúc trú mưa ngay trước cổng trại, họ quan sát kỹ vị trí lối vào Chuồng Cọp và ghi nhớ toàn bộ sơ đồ. Khi trở về Sài Gòn, nhóm sinh viên lập tức tố cáo tội ác nhà tù Côn Đảo với Hạ nghị viện và báo chí.
Don Luce, nhà báo Mỹ, đăng toàn bộ thông tin trên tạp chí Life (17/7/1970), gây chấn động toàn thế giới. Sau đó, Tom Harkin dẫn đầu đoàn nghị sĩ Mỹ trở lại Côn Đảo điều tra. Nhờ sơ đồ mà sinh viên cung cấp, đoàn đã tìm được cánh cửa bí mật dẫn vào Chuồng Cọp – nơi giam 120 buồng biệt lập và 60 buồng phơi nắng, phơi mưa.
Những bức ảnh và thông tin được công bố khiến dư luận quốc tế phẫn nộ, buộc chính quyền Sài Gòn phải phá bỏ Chuồng Cọp và chuyển toàn bộ tù nhân ra ngoài.
Công nhận Di tích Quốc gia đặc biệt
Ngày 29/4/1979, Bộ Văn hóa – Thông tin ra Quyết định 54-VHQĐ, công nhận Chuồng Cọp Pháp là Khu di tích đặc biệt quan trọng cấp Quốc gia.
Ngày 10/5/2012, Thủ tướng tiếp tục xếp hạng Chuồng Cọp Pháp là Di tích Quốc gia đặc biệt theo Quyết định 548/QĐ-TTg.
Chuồng Cọp Pháp hôm nay – nơi nhắc nhớ giá trị tự do
Ngày nay, khi đến Côn Đảo, du khách có thể tham quan Di tích Chuồng Cọp Pháp để cảm nhận tận cùng sự tàn khốc của chế độ nhà tù và ý chí kiên định của những người tù chính trị.
Mỗi viên gạch, mỗi ô cửa, mỗi song sắt ở đây đều kể lại câu chuyện về lòng quả cảm và khát vọng tự do của biết bao con người.
){kind=link}