Nhà Pha Lý Sơn là một trong những di tích lịch sử quan trọng nhất của đảo Lý Sơn, được thực dân Pháp xây dựng từ năm 1890 cùng với ngọn hải đăng. Công trình này không chỉ phục vụ giao thông hàng hải mà còn chứng kiến nhiều sự kiện lớn trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Đây cũng từng là nơi giam giữ, tra tấn nhiều chiến sĩ cách mạng và người dân yêu nước trên đảo.
Tọa lạc tại thôn Đông, xã An Hải, Nhà Pha – Hải đăng Lý Sơn hiện là điểm đến không chỉ mang giá trị lịch sử mà còn sở hữu góc nhìn toàn cảnh đẹp bậc nhất huyện đảo.
Ngọn hải đăng cao nhất Việt Nam
Hải đăng Lý Sơn cao 45m – hiện là ngọn hải đăng cao nhất Việt Nam. Đứng trên đỉnh hải đăng, du khách có thể phóng tầm mắt ngắm trọn vẻ đẹp Lý Sơn: màu xanh của biển, những cánh đồng hành – tỏi bạt ngàn, những con thuyền nhỏ lênh đênh và từng lớp sóng bạc đầu vỗ vào bờ. Cảnh quan rộng lớn và kỳ vĩ khiến bất kỳ ai cũng khó lòng rời mắt.
Những dấu ấn lịch sử cách mạng tại Nhà Pha
Thời kỳ chống Pháp (1930–1954)
Nhà Pha là nơi diễn ra các sự kiện lớn gắn với phong trào cách mạng ở Lý Sơn:
- 1931: Sự kiện treo cờ Đảng trên đỉnh Thới Lới (An Hải) và núi Hòn Sỏi (An Vĩnh).
- 1945: Ngày 16/8, nhân dân Lý Sơn nổi dậy giành chính quyền; cờ đỏ búa liềm được kéo lên ngay tại Nhà Pha.
- 1951: Thực dân Pháp tái chiếm đảo, bắt giam hơn 120 người yêu nước tại Nhà Pha.
- 1953: Tiếp tục bắt khoảng 100 cán bộ kháng chiến, tra tấn và giải đi Đà Nẵng; nhiều chiến sĩ hy sinh trên đường chuyển tù.
Trong giai đoạn này, Nhà Pha được xem như “nhà lao Lý Sơn”, nơi thực dân Pháp dùng để khai thác thông tin, đàn áp phong trào cách mạng.
Thời kỳ chống Mỹ
Nhà Pha tiếp tục trở thành điểm đấu tranh chính trị của nhân dân Lý Sơn, dưới sự lãnh đạo của chi bộ Đảng:
- Tổ chức biểu tình từ ấp Vĩnh Long đến Nhà Pha
- Đấu tranh đòi quyền dân chủ
- Tố cáo tội ác Mỹ – Ngụy
- Rải truyền đơn cách mạng, giữ vững tinh thần yêu nước trên đảo
Những cuộc đấu tranh này góp phần củng cố phong trào kháng chiến ở Lý Sơn, trở thành niềm tự hào của cư dân vùng biển đảo tiền tiêu.
Lịch sử các giai đoạn xây dựng Hải đăng Lý Sơn
Giai đoạn 1: Xây dựng ban đầu (1890–1982)
- Pháp xây dựng hải đăng bằng sắt năm 1890
- Chiều cao tính từ mặt đất: 45m
Giai đoạn 2: Di dời tạm thời (1982–2000)
- Hải đăng cũ bị tháo dỡ
- Được chuyển lên đỉnh núi Thới Lới, nhưng hoạt động không hiệu quả
Giai đoạn 3: Tái thiết hiện đại (2000–nay)
- Năm 2000: xây lại tại vị trí ban đầu
- 16/10/2001: hoàn thành và đưa vào sử dụng
- Trang bị đèn tín hiệu hiện đại của Tây Ban Nha
- Tầm chiếu sáng: 21 hải lý
- Tọa độ: 15°23’10”N – 109°08’30”E
Hải đăng Lý Sơn đóng vai trò quan trọng trong việc dẫn hướng tàu thuyền, đảm bảo an toàn hàng hải tại vùng biển miền Trung.
Giá trị lịch sử – văn hóa – du lịch
Nhà Pha Lý Sơn vừa là chứng tích sống động của các phong trào cách mạng trên đảo, vừa là điểm nhấn kiến trúc độc đáo của thời Pháp thuộc. Kết hợp với ngọn hải đăng cao nhất Việt Nam, nơi đây trở thành điểm dừng chân hấp dẫn, không thể bỏ qua trong hành trình khám phá Lý Sơn.
Du khách đến đây sẽ cảm nhận được:
- Không khí linh thiêng của một “địa chỉ đỏ”
- Những câu chuyện hào hùng gắn với người dân đảo
- Góc nhìn ngoạn mục từ ngọn hải đăng
- Hơi thở giao thoa giữa lịch sử và biển trời Lý Sơn
