Trại Phú Hưng, còn gọi là Trại 8, là một trong bốn trại giam do Mỹ – ngụy xây dựng trong giai đoạn thực hiện chiến lược “Việt Nam hóa chiến tranh”. Công trình được khởi công cuối năm 1968 và hoàn thành một phần vào năm 1972, với diện tích hơn 26.200 m².
Thiết kế dự kiến gồm 20 phòng giam (mỗi phòng rộng 115 m²) chia thành hai khu đối diện nhau, mỗi khu 10 phòng và 4 xà lim. Tuy nhiên, mới chỉ hoàn thành 10 phòng giam; phần còn lại đang xây dở thì Hiệp định Paris được ký kết nên bị bỏ dở.
Mục đích giam giữ và chính sách đàn áp
Trại Phú Hưng được xây dựng nhằm giam cầm người yêu nước, tù chính trị kiên trung, đặc biệt là những người tham gia phong trào chống chào cờ Mỹ – ngụy. Vì vậy, chính quyền địch tăng cường khủng bố tinh thần, tìm mọi cách bẻ gãy lập trường chính trị của người tù.
Số lượng giam giữ trung bình khoảng 800 người, nhưng sau Hiệp định Paris, do số tù bị đày ra Côn Đảo tăng nhanh nên có thời điểm lên đến 1.500 tù nhân.
Điều kiện sinh hoạt vô cùng khắc nghiệt:
- Mỗi ngày chỉ 6 tù nhân được phép ra ngoài khiêng nước phục vụ cho cả trại
- Lượng nước cấp chỉ khoảng 2 lon gigo/người/ngày, khi đấu tranh thì giảm còn 1 lon
- Thức ăn thiếu thốn, chủ yếu là mắm đắng, đồ khô mục
- Tù nhân thường xuyên bị đánh đập khi lấy cơm, lấy nước hoặc trong quá trình sinh hoạt
Phong trào đấu tranh kiên cường của tù nhân
Trước sự đàn áp, tù nhân Trại 8 đã tổ chức nhiều cuộc đấu tranh, đưa ra các yêu sách chính đáng:
- Chấm dứt đánh đập
- Cơm ăn đủ no, có rau
- Đau ốm phải có thuốc men
- Được tắm nắng, ra sân mỗi ngày
- Cấp phát quần áo đầy đủ
Từ cuối tháng 7/1972, phong trào đấu tranh diễn ra liên tục bằng nhiều hình thức. Địch đáp trả bằng việc siết chặt sinh hoạt, giảm khẩu phần nước, cấm cố và gia tăng bạo lực.
Sau Hiệp định Paris 1973
Khi Hiệp định Paris năm 1973 được ký kết, khẩu hiệu chủ đạo của tù nhân là:
- Yêu cầu công bố Hiệp định và Nghị định thư
- Đòi trao trả tù binh
- Chấm dứt lao động khổ sai
- Xóa bỏ chuồng cọp, hầm đá
Trước áp lực đấu tranh bền bỉ, địch buộc phải chấp nhận một số yêu sách của tù nhân.
Công nhận Di tích Quốc gia đặc biệt
Giá trị lịch sử của Trại Phú Hưng đã được Nhà nước ghi nhận:
29/4/1979: Bộ Văn hóa – Thông tin ra Quyết định 54-VHQĐ, công nhận Trại Phú Hưng là Khu di tích đặc biệt quan trọng cấp Quốc gia.
10/5/2012: Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 548/QĐ-TTg, xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt.
Trại Phú Hưng hôm nay
Ngày nay, Di tích Trại Phú Hưng là điểm đến quan trọng trong hệ thống tham quan nhà tù Côn Đảo, giúp du khách hiểu rõ hơn về:
- Sự khốc liệt của chế độ giam cầm
- Tinh thần đấu tranh bất khuất của tù chính trị
- Giá trị của hòa bình và tự do mà thế hệ hôm nay đang được hưởng
Mỗi bức tường, mỗi gian phòng nơi đây đều là lời nhắc nhớ về một thời lịch sử hào hùng, đầy máu và nước mắt nhưng cũng thấm đẫm ý chí kiên trung của dân tộc.
+–+Chứng+tích+về+tinh+thần+đấu+tranh+kiên+cường+tại+Côn+Đảo){kind=link}