Dinh Cô Long Hải là điện thờ Cô, trước đây ngư dân địa phương thường gọi là điện thờ Bà Cô. Đây là một quần thể di tích tâm linh – danh thắng nổi tiếng của thị trấn Long Hải, gồm Dinh Cô tọa lạc dưới chân núi Thùy Vân (khu phố Hải Sơn) và Mộ Cô nằm trên đồi Cô Sơn, cách Dinh khoảng 1 km về phía Đông, ba mặt giáp biển.
Dinh Cô nằm sát bãi biển Long Hải, tựa lưng vào núi, mặt hướng ra biển, được xem là vị trí sơn thủy hữu tình đẹp bậc nhất Long Hải. Vì vậy, khi nhắc đến Dinh Cô, không chỉ là nhắc đến tín ngưỡng thờ “Long Hải thần nữ” của ngư dân mà còn là nói đến một danh thắng ven biển vừa linh thiêng vừa trữ tình.
Lịch sử hình thành Dinh Cô
Theo truyền tụng, ban đầu Dinh Cô chỉ là một ngôi miếu nhỏ dựng bằng cây lá sát bờ biển. Do ảnh hưởng của thủy triều và xâm thực, dân làng đã dời miếu lên chân núi Thùy Vân. Đến năm 1930, hương chức và nhân dân trong làng chung tay đóng góp xây dựng lại miếu quy mô hơn bằng gạch, đá, xi măng, tại vị trí hiện nay.
Năm 1987, một trận hỏa hoạn lớn đã thiêu rụi toàn bộ nội thất chánh điện. Sau đó, người dân tiếp tục quyên góp để trùng tu. Năm 1989, công trình được mở rộng thêm nhà Võ Ca hai tầng phía trước chánh điện. Những năm sau đó, Dinh Cô tiếp tục được bổ sung các hạng mục như Phật Đài Quan Thế Âm Bồ Tát, nhà khách… Trải qua nhiều lần tu bổ, đến nay Dinh Cô đã trở thành một công trình kiến trúc bề thế, dựa lưng núi, hướng biển uy nghi, với tổng diện tích gần 1.000 m².
Truyền thuyết về Cô
Theo các tư liệu cổ và truyền thuyết dân gian, Cô là một thiếu nữ trẻ, mất khi chưa lập gia đình, chết oan ngoài biển và hiển linh phù hộ cho ngư dân. Truyền thuyết phổ biến nhất tại Long Hải kể rằng Cô tên Lê Thị Hồng, quê ở miền Trung, trong một chuyến theo cha buôn bán vào Nam đã gặp nạn và thi thể trôi dạt vào Hòn Hang (Long Hải). Ngư dân địa phương an táng Cô trên đồi cát (nay là Mộ Cô trên đồi Cô Sơn).
Sau đó, khi vùng này xảy ra dịch bệnh, người dân cầu khấn và tin rằng Cô đã hiển linh giúp dân làng vượt qua tai ương. Từ đó, miếu thờ được dựng lên và Cô được tôn xưng là Long Hải thần nữ, trở thành vị thần bảo hộ cho ngư dân mỗi chuyến ra khơi.
Dù có nhiều dị bản khác nhau, các truyền thuyết đều thống nhất ở một điểm: Cô là trinh nữ, chết oan, linh thiêng, có mộ và nơi thờ phụng rõ ràng, gắn chặt với đời sống tinh thần của cư dân vùng biển Long Hải.
Lễ hội Nghinh Cô Long Hải
Hằng năm, từ ngày 10 đến 12 tháng 2 âm lịch, Dinh Cô Long Hải tổ chức Lễ hội Nghinh Cô – một trong những lễ hội biển lớn và đặc sắc nhất của ngư dân Nam Bộ. Hàng chục nghìn người từ Bà Rịa – Vũng Tàu, Nam Trung Bộ, Nam Bộ và nhiều tỉnh thành khác tề tựu về Long Hải dự lễ.
Lễ hội là sự kết hợp độc đáo giữa tín ngưỡng thờ Mẫu – Nữ thần, lễ Cầu ngư và tục thờ Thần biển. Nghi thức trọng tâm là lễ Nghinh Cô ngoài biển, với hàng trăm ghe thuyền trang hoàng cờ hoa rực rỡ, đưa linh vị Cô từ biển vào Dinh trong không khí trang nghiêm mà rộn ràng.
Bên cạnh phần lễ, phần hội diễn ra sôi nổi với các hoạt động như hát bả trạo, múa bóng rỗi, hát bội, đua thuyền, đua thúng, thả chim phóng sinh… tạo nên một không gian văn hóa biển đặc trưng, giàu bản sắc.
Giá trị văn hóa – du lịch
Ngày nay, Dinh Cô Long Hải không chỉ là điểm tựa tâm linh của ngư dân mà còn là điểm du lịch văn hóa – tín ngưỡng nổi bật bên bờ biển Long Hải. Lễ hội Nghinh Cô là minh chứng sinh động cho đời sống tinh thần phong phú của cư dân ven biển, góp phần bảo tồn và lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của vùng biển Nam Bộ.
