Đình Thần Thắng Nhất là một trong những ngôi đình cổ tiêu biểu của vùng đất Vũng Tàu, gắn liền với quá trình hình thành làng xã ven biển từ đầu thế kỷ XIX. Không chỉ mang giá trị lịch sử, đình còn là không gian tín ngưỡng quan trọng, nơi lưu giữ ký ức về những bậc tiền nhân có công khai phá, bảo vệ và dựng xây cộng đồng cư dân vùng biển.
Dấu tích hình thành từ đầu thế kỷ XIX
Theo bia đá trong đình, Đình Thần Thắng Nhất được xây dựng vào đầu thế kỷ XIX. Năm 1802, vua Gia Long cử ông Phạm Văn Dinh chỉ huy thuyền Thắng Nhất, cùng với thuyền Thắng Nhì và Thắng Tam dẹp hải tặc Tàu Ô tại vùng biển Vũng Tàu – Cần Giờ, lập lại sự yên bình cho ngư dân Gia Định.
Đến năm Minh Mạng thứ 2 (1822), ông Phạm Văn Dinh được triều đình ban thưởng vì có công trấn giữ vùng biển. Sau đó, ông quy tụ cư dân khai hoang, mở mang thôn xóm, phát triển nghề cá và hình thành nên làng Thắng Nhất – một trong những làng cổ của Vũng Tàu ngày nay.
Ông Phạm Văn Dinh – Vị thần được suy tôn
Với công lao lớn trong việc bảo vệ vùng biển và xây dựng cộng đồng dân cư, ông Phạm Văn Dinh được người dân suy tôn là Vị Thần Thắng Nhất. Đình Thần Thắng Nhất được lập nên để tưởng nhớ đức độ, tài năng và tinh thần kỷ cương của ông – một vị thủ lĩnh vừa có uy tín quân sự, vừa là hình mẫu trong đời sống dân sự.
Tấm bia đá đặt trang trọng trong đình không chỉ ghi chép lịch sử mà còn là minh chứng cho truyền thống “uống nước nhớ nguồn” của cư dân vùng biển Vũng Tàu qua nhiều thế hệ.
Vào cuối thế kỷ XIX, đời sống kinh tế của những người dân làng Thắng Nhất được miêu tả trong sách chuyên khảo của người Pháp như sau: “Họ chỉ trồng ít lúa trên các rẻo đất hẹp quanh bưng bàu, bên cạnh nghề đánh bắt cá là chính nhưng không phát triển như làng cá Phước Hải (Đất Đỏ) vì thiếu kinh nghiệm và phương tiện ra khơi. Người dân trồng tỉa một ít khoai đậu trên những mảnh ruộng gầy. Ngoài ra, họ còn bắt những con sò, con hàu ăn trên những tảng đá ven biển… Tại làng Thắng Nhất bấy giờ có 8ha ruộng muối, được khai thác từ năm 1899…”.
Đến thời kỳ trước năm 1975, Thắng Nhất có các khóm sau: Phương Hoa, Thủy Giang, Xâm Bồ, Nam Đồng, Cư Hiệp. Người dân ở đây chủ yếu làm rẫy trồng cây ăn trái như: nhãn, mãng cầu và làm nghề chài lưới, hầm than, hầm vôi, đóng đồ gỗ trang trí nội thất… Tại Rạch Dừa có bến tàu đưa đón khách đi từ Vũng Tàu đến Sài Gòn rất tấp nập và trở thành bến cảng lớn của miền Nam bấy giờ.
Nét đặc trưng cơ bản của làng Thắng Nhất xưa là phát triển cảng cá, vì Thắng Nhất nằm kề bên sông Rạch Dừa, đổ ra vịnh Ghềnh Rái nên có điều kiện phát triển hệ thống cảng biển. Trong Vũng Tàu xưa, tác giả Huỳnh Minh cho biết: “Thắng Nhất sau này hoàn toàn đổi mới về mọi mặt, đồng bào đến đây cư ngụ rất đông, nhất là đồng bào di cư (từ năm 1954) về cất nhà dọc theo lộ 17 (nay là đường 30/4), hai bên phố xá dính liền nhau chợ búa nhóm họp tối ngày. Nhiều quán mọc lên bán thức ăn, đồ giải khát sinh họat có vẻ huyên náo…”.
Lễ hội truyền thống tại Đình Thần Thắng Nhất
Ngày nay, Đình Thần Thắng Nhất vẫn giữ được không khí trang nghiêm, trầm mặc. Trước bia đá là lư hương lớn luôn đỏ lửa nhang, hai bên là linh vật trang trí men xanh, tạo nên vẻ uy nghiêm, linh thiêng đặc trưng của đình làng Nam Bộ.
Đây là nơi người dân địa phương thường xuyên lui tới dâng hương, cầu mong bình an, mưa thuận gió hòa, biển lặng cá đầy – những ước nguyện gắn liền với đời sống ngư dân.
Hằng năm, đình tổ chức nhiều nghi lễ quan trọng:
- Lễ Kỳ Yên Đình Thắng Nhất: diễn ra trong 3 ngày 15 – 16 – 17 tháng 3 âm lịch
- Lễ Miếu Bà Thắng Nhất: ngày 12 – 13 tháng 10 âm lịch
- Lễ Lăng Ông Thắng Nhất: ngày 10 – 11 tháng 5 âm lịch
Các lễ hội không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn là dịp để cộng đồng gặp gỡ, gìn giữ phong tục và bản sắc văn hóa địa phương.
Điểm dừng chân văn hóa khi khám phá Vũng Tàu
Giữa nhịp sống hiện đại của thành phố biển, Đình Thần Thắng Nhất là điểm dừng chân phù hợp cho những ai muốn tìm hiểu lịch sử hình thành Vũng Tàu, đời sống tín ngưỡng của cư dân ven biển và những câu chuyện gắn với quá trình mở đất phương Nam.
Đây không chỉ là một di tích lịch sử – văn hóa, mà còn là không gian lắng đọng, giúp du khách hiểu sâu hơn về cội nguồn và tinh thần của vùng đất Vũng Tàu.
Xem thêm: Đình thần Thắng Tam
