Đặc khu Lý Sơn là không gian hội tụ đặc sắc của tín ngưỡng Phật giáo, tín ngưỡng dân gian và tôn giáo bản địa, hình thành song hành với quá trình khai phá đảo, bảo vệ chủ quyền Hoàng Sa – Trường Sa và đời sống ngư dân biển đảo. Dưới đây là toàn bộ các chùa và công trình tâm linh tiêu biểu hiện có trên đảo Lý Sơn, được trình bày theo từng địa điểm cụ thể.
Chùa Hang (Thiên Khổng Thạch Tự)
Chùa Hang nằm dưới vách núi lửa Thới Lới, là danh thắng tâm linh nổi tiếng nhất Lý Sơn. Ngôi chùa được hình thành trong một hang đá tự nhiên, mát mẻ quanh năm, phía trước hướng thẳng ra biển lớn. Theo tư liệu cổ, nơi đây từng là đền thờ Bà La Môn giáo của người Chăm, sau được người Việt cải tạo thành chùa Phật giáo cách nay khoảng 300 năm. Chùa Hang đã được xếp hạng Di tích lịch sử – văn hóa cấp Quốc gia, là biểu tượng tiêu biểu cho lịch sử khai phá và đời sống tín ngưỡng của đảo Lý Sơn.
Âm Linh Tự
Âm Linh Tự là trung tâm tín ngưỡng linh thiêng bậc nhất của cư dân Lý Sơn, nơi thờ tự các binh phu Hoàng Sa đã hy sinh trên hành trình xác lập chủ quyền biển đảo. Không gian thờ tự mang đậm tín ngưỡng dân gian Quảng Ngãi, với các nghi lễ cầu an, cầu mùa, cúng tế xuân – thu và đặc biệt là lễ tế lính Hoàng Sa. Di tích được xếp hạng Di tích lịch sử cấp Quốc gia, là điểm tựa tinh thần của cộng đồng cư dân đảo.
Chùa Đục (Đỉnh Liêm Tự)
Chùa Đục nằm lưng chừng sườn núi lửa Giếng Tiền, tách biệt khỏi khu dân cư, mang vẻ đẹp thanh vắng và tĩnh tại. Điểm nhấn nổi bật là tượng Quán Thế Âm cao 27m tọa trên đài sen trắng, hướng mặt ra biển như che chở cho ngư dân Lý Sơn. Từ sân chùa, du khách có thể ngắm toàn cảnh miệng núi lửa Giếng Tiền và không gian biển trời bao la – một trong những góc nhìn đẹp nhất đảo.
Điện thờ Phật Mẫu Lý Sơn
Nằm bên bờ biển phía Tây đảo, Điện thờ Phật Mẫu là công trình tôn giáo tiêu biểu của Cao Đài giáo tại Lý Sơn. Công trình được xây dựng theo mô hình Thánh Thất Cao Đài, gồm ba tầng, lưng tựa núi, mặt hướng biển. Kiến trúc bề thế với tháp chuông cao vươn giữa nền trời xanh, vừa mang giá trị tâm linh sâu sắc, vừa là điểm nhấn kiến trúc độc đáo của đảo núi lửa.
Chùa Vĩnh Ân
Chùa Vĩnh Ân là ngôi chùa lớn và khang trang tại xã An Vĩnh, nổi bật giữa khu dân cư. Cổng tam quan sắc vàng – đỏ cùng hệ mái nhiều tầng uốn cong tạo nên diện mạo trang nghiêm. Đây là nơi sinh hoạt Phật giáo chính của người dân địa phương, đồng thời là điểm dừng chân thanh tịnh cho du khách tìm hiểu đời sống văn hóa – tâm linh của cư dân Lý Sơn.
Chùa Hải Lâm Lý Sơn
Chùa Hải Lâm được sáng lập năm 1928 và mang dấu ấn lịch sử đặc biệt khi từng hiến toàn bộ đất chùa cho Nhà nước làm nơi đóng quân trong giai đoạn bảo vệ chủ quyền biển đảo. Hành động “hộ quốc an dân” này trở thành dấu son trong lịch sử chùa, thể hiện sự gắn bó sâu sắc giữa Phật giáo và vận mệnh dân tộc nơi đảo tiền tiêu.
Chùa Từ Quang Lý Sơn
Chùa Từ Quang là ngôi chùa lâu đời tại xã An Hải, gắn bó mật thiết với đời sống tín ngưỡng của cư dân biển đảo. Không gian chùa giản dị, thanh tịnh, là nơi người dân thường xuyên lễ Phật, cầu bình an trước mỗi chuyến ra khơi và là điểm dừng chân yên tĩnh cho du khách khi khám phá đảo.
Tịnh xá Ngọc Đức
Tịnh xá Ngọc Đức được thành lập năm 1972, thuộc hệ phái Phật giáo Khất sĩ. Trải qua nhiều lần trùng tu, tịnh xá vẫn giữ được tinh thần giản dị, thanh tịnh, là chỗ dựa tinh thần quan trọng của người dân Lý Sơn trong bối cảnh cuộc sống còn nhiều khó khăn, phụ thuộc vào biển cả và nông nghiệp.
Hệ thống chùa và công trình tâm linh tại Đặc khu Lý Sơn không chỉ phản ánh đời sống tín ngưỡng phong phú mà còn là chứng tích sống động của lịch sử khai phá, bảo vệ chủ quyền và tinh thần hướng biển của cư dân đảo. Với du khách, đây là hành trình khám phá chiều sâu văn hóa – tâm linh, góp phần hoàn thiện trải nghiệm khi đến với Lý Sơn.
