Đặc khu Côn Đảo – hòn đảo thiêng giữa biển Đông, nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh – là nơi yên nghỉ của khoảng 20.000 chiến sĩ cách mạng và những người yêu nước. Không chỉ mang giá trị lịch sử sâu sắc, Côn Đảo còn được xem là biểu tượng tri ân và là điểm đến tâm linh đặc biệt của người dân cả nước. Tháng 7 hằng năm, hàng chục nghìn lượt khách hành hương về đảo để tưởng niệm, và từ thực tiễn ấy, ý tưởng về “Ngày Côn Đảo” ngày càng được nhắc đến nhiều hơn.
Mỗi dịp tháng 7, nhu cầu ra đảo tăng mạnh, khiến các chuyến bay và tàu biển phải tăng tần suất. Nhiều cơ quan, đoàn thể tổ chức hành trình tri ân, giáo dục truyền thống cho cán bộ, công chức, sinh viên, lực lượng vũ trang. Điểm đến thiêng liêng nhất vẫn là Nghĩa trang Hàng Dương – nơi an nghỉ của các chiến sĩ như Võ Thị Sáu, Nguyễn An Ninh, Lê Hồng Phong, Cao Văn Ngọc… cùng hệ thống di tích nhà tù Côn Đảo.
Trong hơn một thế kỷ tồn tại của Nhà tù Côn Đảo, đã có khoảng 2 vạn người hy sinh dưới ách thực dân – đế quốc. Trong số đó, nữ anh hùng Võ Thị Sáu – người con Đất Đỏ – đã trở thành biểu tượng bất tử của khí phách người Nam Bộ. Người dân Côn Đảo tin rằng linh hồn trẻ trung và kiên trung của chị luôn ở lại, che chở cho mảnh đất này.
Từ nhiều năm trước, các cựu tù Côn Đảo đã mong muốn có một ngày giỗ chung để tưởng nhớ tất cả liệt sĩ, vì quá nhiều người hy sinh mà không thể xác định danh tính. Bên cạnh Nghĩa trang Hàng Dương, vùng đất quanh Hàng Keo và Cầu tàu 914 vẫn là nơi lưu giữ hài cốt vô danh của hàng nghìn người tù lao động khổ sai. Chính vì vậy, Côn Đảo được xem như “nghĩa trang giữa biển trời”, nổi tiếng trên thế giới về giá trị lịch sử và sự hy sinh to lớn.
Điều trân quý là người dân sinh sống tại Côn Đảo ngày nay luôn coi mình là những người “sống cùng anh linh liệt sĩ”. Họ duy trì các lễ giỗ truyền thống như giỗ Võ Thị Sáu, Nguyễn An Ninh, Lê Văn Việt… và từ năm 2012, ngày 20 tháng 6 âm lịch được chọn làm ngày giỗ chung các liệt sĩ. Ngày này hằng năm trùng với tuần lễ tri ân Thương binh – Liệt sĩ (27/7), càng củng cố ý nghĩa của việc hướng về đảo thiêng.
Du lịch tâm linh tại Côn Đảo ngày càng phát triển mạnh. Một nét đặc biệt là bất kỳ ai đặt chân đến đảo đều gần như sẽ đến Nghĩa trang Hàng Dương vào nửa đêm đầu tiên – khi khói hương lan tỏa, đèn nến sáng rực, tạo nên không khí linh thiêng rất riêng. Đây đã trở thành một “nếp sống văn hóa” đặc trưng của đảo.
Từ những giá trị đặc biệt ấy, ý tưởng về “Ngày Côn Đảo” – một ngày toàn dân hướng về vùng đất thiêng của Tổ quốc – hoàn toàn có cơ sở để hiện thực hóa. Nhiều người dân, cán bộ, sinh viên và du khách đều mong muốn có thêm cơ hội trở lại Côn Đảo vào tháng 7 để tri ân, tưởng nhớ và cảm nhận tinh thần bất khuất của các bậc tiền nhân.
