Ẩm thực Thổ Châu không cầu kỳ hay phô trương, mà mang đậm dấu ấn của đời sống biển đảo – nơi con người sống thuận theo gió, theo sóng và gắn bó trọn vẹn với đại dương. Mỗi món ăn ở đây đều bắt nguồn từ biển, từ những chuyến ra khơi dài ngày của ngư dân và được chế biến theo cách giản dị nhất để giữ trọn vị tươi ngon tự nhiên.
Hải sản tươi – linh hồn của bữa ăn đảo xa
Do nằm xa đất liền, Thổ Châu gần như không có nguồn thực phẩm phong phú từ đất liền, vì vậy hải sản chính là nguồn dinh dưỡng chủ đạo trong đời sống hằng ngày. Cá, mực, tôm, ốc… được đánh bắt ngay trong ngày, thậm chí trong vài giờ trước bữa ăn.
Người dân Thổ Châu ít dùng nhiều gia vị. Cá thường chỉ cần nướng than, hấp hoặc nấu canh chua đơn giản; mực có thể phơi một nắng rồi nướng, vừa dẻo vừa ngọt; tôm, ốc luộc chấm muối ớt hoặc nước mắm nguyên chất. Chính sự tối giản trong chế biến lại làm nổi bật vị ngọt đậm, chắc thịt – thứ hương vị mà khó nơi nào có được.
Cá biển Thổ Châu – chắc thịt, ngọt tự nhiên
Biển Thổ Châu nổi tiếng nhiều loại cá ngon như cá xương xanh, cá bóp, cá mú, cá hồng… Cá được đánh bắt ở vùng biển sâu, nước sạch nên thịt săn chắc, ít tanh. Một số món quen thuộc với người dân đảo gồm:
- Cá nướng muối ớt hoặc nướng trui
- Canh cá nấu me hoặc nấu lá rừng
- Cá kho mặn ăn kèm cơm nóng – món ăn quen thuộc trong những ngày biển động
Những món ăn này không chỉ để no bụng, mà còn là cách người dân tích trữ năng lượng cho những ngày dài bám biển.
Mực, ốc và những món “ăn theo mùa”
Mực Thổ Châu thường được chế biến thành mực nướng, mực hấp gừng hoặc mực phơi nắng. Mỗi mùa biển lại cho ra những loại hải sản khác nhau, vì thế bữa ăn trên đảo cũng thay đổi theo mùa. Khi biển lặng, hải sản dồi dào, mâm cơm thêm phong phú; khi biển động, người dân ưu tiên các món khô, cá phơi, mực khô để dùng dần.
Ốc biển, sò, hàu thường được chế biến rất nhanh gọn: nướng mỡ hành, luộc, hoặc nấu cháo. Không phải món ăn dành cho nhà hàng, nhưng lại mang đúng tinh thần ăn để sống – sống cùng biển của cư dân đảo xa.
Bữa cơm ngư dân – mộc mạc nhưng đậm nghĩa tình
Một bữa cơm ở Thổ Châu thường rất giản dị: nồi cơm trắng, đĩa cá nướng, bát canh chua nấu lá rừng hoặc rau dại, thêm chén nước mắm nguyên chất. Nhưng trong không gian ấy là cả câu chuyện mưu sinh, là sự sẻ chia giữa những người cùng bám đảo, bám biển.
Với du khách, được ăn cùng người dân đảo, thưởng thức hải sản vừa đánh bắt, nghe chuyện sóng gió và đời sống nơi đầu sóng, chính là trải nghiệm ẩm thực đáng nhớ nhất – bởi nó không chỉ ngon ở vị giác, mà còn đậm ở cảm xúc.
Ẩm thực gắn với biển đảo và chủ quyền
Ẩm thực Thổ Châu không tách rời khỏi yếu tố chủ quyền biển đảo. Mỗi con cá, mỗi mẻ mực đều là thành quả của những chuyến ra khơi vất vả, là minh chứng cho sự hiện diện bền bỉ của con người Việt Nam nơi cực Tây Nam Tổ quốc. Giữ đảo không chỉ bằng lực lượng, mà còn bằng đời sống thường nhật, trong đó có những bữa ăn giản dị nhưng bền bỉ theo năm tháng.
Ẩm thực Thổ Châu vì thế không phải để “ăn cho biết”, mà để cảm nhận trọn vẹn nhịp sống biển đảo – nơi thiên nhiên, con người và biển cả hòa làm một, mộc mạc, chân thật và đầy sức sống.
