Căn cứ núi Minh Đạm là một trong những di tích lịch sử cách mạng tiêu biểu của tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu (trước đây, nay là Thành phố Hồ Chí Minh), gắn liền với những năm tháng đấu tranh gian khổ nhưng hào hùng của quân và dân miền Đông Nam Bộ trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ.
Địa thế đặc biệt của dãy Minh Đạm
Minh Đạm là dãy núi thấp, đâm ngang ra biển, có chiều dài khoảng 9km, nơi rộng nhất gần 4km. Dãy núi này bao gồm nhiều đỉnh và địa danh quen thuộc như Hòn Đá Dựng (173m), Hòn Thung (217m), Hòn Chóp Mao (323m), trải dài qua địa phận các xã Tam Phước, Phước Hưng, thị trấn Long Hải (huyện Long Điền) và Phước Hải, Long Mỹ (huyện Đất Đỏ).
Từ xa nhìn lại, dãy núi như một cụm mây thấp buông sát mặt biển nên còn được gọi là núi Thùy Vân. Trên núi có hai ngôi chùa cổ là Châu Viên và Châu Long, vì vậy người dân địa phương còn quen gọi nơi đây là núi Châu Long – Châu Viên.
Địa hình Minh Đạm vô cùng hiểm trở, với hơn 300 hang động lớn nhỏ ăn sâu vào lòng núi, được tạo thành từ những khối đá hoa cương kiên cố. Xen kẽ giữa rừng cây rậm rạp là các dòng suối nước ngọt chảy quanh năm – điều kiện tự nhiên lý tưởng để hình thành căn cứ cách mạng lâu dài.
Tên gọi Minh Đạm – sự tri ân lịch sử
Tên gọi Minh Đạm là sự ghép tên của hai cán bộ cách mạng: Bùi Công Minh (Bí thư Huyện ủy Long Điền) và Mạc Thanh Đạm (Phó Bí thư Huyện ủy). Ngày 17/11/1948, trong một chuyến công tác, hai ông đã anh dũng hy sinh tại khu vực chùa Giếng Gạch dưới chân núi do bị địch phục kích. Để tưởng nhớ và tri ân sự hy sinh oanh liệt ấy, nhân dân địa phương đã lấy tên Minh Đạm đặt cho dãy núi – như một lời nhắc nhớ về tinh thần bất khuất của những người con đất biển.
Trung tâm căn cứ cách mạng giữa lòng núi
Từ con đường đèo nhỏ quanh co dẫn lên núi, du khách sẽ cảm nhận rõ sự hoang sơ và khắc nghiệt của thiên nhiên. Qua hơn một cây số đường rừng, điểm dừng chân lưng chừng núi mở ra một khoảng sân rộng, nơi rừng núi dường như gần gũi hơn với con người. Từ đây, men theo hàng trăm bậc đá xuyên qua rừng cây rậm rạp, tiếng ve vang vọng giữa không gian tĩnh lặng, du khách sẽ tiếp cận khu trung tâm của Căn cứ Minh Đạm.
Nổi bật nhất là hang Huyện ủy – nơi từng đặt cơ quan chỉ đạo của Huyện ủy Long Điền trong suốt hai cuộc kháng chiến. Hang có cấu trúc tự nhiên dạng “lò ảng”, được tạo nên từ các khối đá lớn xếp chồng lên nhau, vừa vững chắc vừa kín đáo. Ngoài hang Huyện ủy, căn cứ còn có nhiều hang quan trọng khác như hang Quân giới, Quân y, Thị xã Cấp (Vũng Tàu), hang Tiền tiêu, hang tình báo Trung ương Cục… tất cả tạo thành một hệ thống căn cứ liên hoàn, an toàn giữa núi rừng.
Di tích lịch sử cấp quốc gia
Với những giá trị lịch sử đặc biệt, Căn cứ núi Minh Đạm đã được Bộ Văn hóa – Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) công nhận là Di tích lịch sử cách mạng vào ngày 18/01/1993.
Toàn bộ căn cứ được chia thành bốn khu vực chính: Đá Chẻ, chùa Giếng Gạch, Đá Chồng và chùa Viên. Nhờ địa hình hiểm trở, nhiều hang động và dấu tích chiến tranh tại đây vẫn được bảo tồn gần như nguyên vẹn.
Hiện nay, khu di tích đã được đầu tư, tôn tạo thành điểm tham quan “du lịch về nguồn” ý nghĩa. Các hạng mục tiêu biểu gồm:
- Đền thờ 2.642 anh hùng liệt sĩ và Võ Thị Sáu
- Nhà truyền thống
- Các hang tiêu biểu: Huyện ủy, Huyện đội, Thị xã Cấp và Quân y
Cột cờ Hòn Đá Chẻ – điểm nhìn bao quát vùng biển
Một điểm nhấn đặc biệt của khu di tích là cụm cột cờ trên Hòn Đá Chẻ, được xây dựng ở độ cao 355m so với mực nước biển. Hai cột cờ cao 12m, một treo cờ Tổ quốc, một treo cờ Đảng, sừng sững giữa trời mây. Từ đây, du khách có thể phóng tầm mắt bao quát vùng đồng bằng, biển Long Hải, các cửa ngõ vào TP. Vũng Tàu, huyện Xuyên Mộc và xa hơn là TP. Hồ Chí Minh.
Không gian giáo dục truyền thống và hoài niệm
Tại Nhà truyền thống Minh Đạm, bên dòng suối “Tâm Tình” hiền hòa, du khách được tận mắt chứng kiến nhiều hiện vật quý giá: khuôn đúc mìn tự tạo, vỏ đạn, bom phá, dụng cụ y tế, vật dụng sinh hoạt của cán bộ chiến sĩ… Những tư liệu và hình ảnh trưng bày tái hiện rõ nét một thời kỳ chiến tranh ác liệt, khi căn cứ Minh Đạm từng nhiều lần hứng chịu bom B52, các chiến dịch càn quét quy mô lớn của liên quân Mỹ – ngụy – Úc nhưng vẫn kiên cường trụ vững.
Ngày nay, vào các dịp lễ lớn như 30/4, 2/9 hay cuối tuần, Căn cứ Minh Đạm đón hàng nghìn lượt khách đến tham quan, viếng đền liệt sĩ và tham gia các hoạt động giáo dục truyền thống. Nhiều đoàn học sinh, sinh viên, cán bộ, chiến sĩ chọn hành trình bộ hành lên núi như một cách để cảm nhận sâu sắc hơn giá trị của hòa bình.
Giữa núi rừng thâm u, tiếng suối chảy róc rách và hương trầm lan tỏa trước đền thờ liệt sĩ, Căn cứ núi Minh Đạm không chỉ là một điểm đến lịch sử mà còn là không gian hoài niệm, nhắc nhớ về một thời hào hùng, bi tráng của quân và dân Bà Rịa – Vũng Tàu. Đây mãi là niềm tự hào, là dấu ấn không phai trong hành trình giữ nước của dân tộc Việt Nam.
