Một lần đến chốn linh thiêng

Ngày còn để chỏm, cuốn sách đầu tiên tôi được đọc là Vượt Côn Đảo của nhà văn Phùng Quán. Hồi ấy, trong một buổi đi chăn trâu về, bụng đói cồn cào, tôi lục tìm mớ lạc giống của mẹ để ăn vụng thì bất ngờ thấy cuốn sách giấu trong bồ thóc. Đã hơn nửa thế kỷ trôi qua, hình ảnh các nhân vật trong trang sách vẫn còn ám ảnh tâm trí tôi như ngày nào. Cũng từ đó, tôi nuôi trong lòng ước nguyện: một lần phải đặt chân đến Côn Đảo.

Năm ngoái, nhân có dịp công tác, tôi quyết định đặt vé và lên đường. Chiều trước ngày đi, tôi ra chợ Bến Thành mua ba bó huệ trắng, một chiếc lược sừng và chiếc khăn voan mỏng – chút lễ vật giản dị của người con đến từ Thành phố mang tên Bác.

Từ cửa sổ chiếc ATR-72, Côn Đảo hiện ra như một thung lũng xanh hình bán nguyệt, ba bề núi bao quanh, lưng tựa đại ngàn, mặt hướng biển khơi. Khi máy bay hạ cánh xuống sân bay Cỏ Ống đầy gió và nắng, hành khách ào xuống, ai cũng vội vã bấm máy ghi lại khoảnh khắc đầu tiên trên mảnh đất thiêng. Riêng tôi đứng lặng, xoay một vòng như để tin rằng mình thực sự đang chạm đến nơi từng được gọi là “địa ngục trần gian”.

Côn Đảo cách Vũng Tàu 97 hải lý, gồm 16 hòn đảo lớn nhỏ. Từ sân bay đến trung tâm chừng 15 km. Đang mùa khô nên tiết trời mát mẻ, dễ chịu. Chiều tà, sau khi gội rửa bụi đường, tôi cùng vài người bạn mang hương và hoa đến Nghĩa trang Hàng Dương và Nhà tưởng niệm Anh hùng liệt sĩ Võ Thị Sáu. Con đường chiều vắng lặng, gió biển cuốn những chiếc lá bàng khô chạy dài ra phía cầu tàu lịch sử. Sóng biển xô mạnh vào bờ, tung bọt trắng xoá. Vừa đi, tôi vừa nhìn về phía Núi Chúa sừng sững trong ánh hoàng hôn. Đến nghĩa trang, tôi bất ngờ gặp rất nhiều đoàn hành hương đến từ khắp mọi miền. Mỗi người đến Côn Đảo vì một lý do riêng, nhưng tất cả đều chung một tấm lòng thành kính, tri ân những người đã ngã xuống cho độc lập, tự do của Tổ quốc.

Khi màn đêm buông xuống, Nghĩa trang Hàng Dương sáng rực bởi những ngọn đèn năng lượng mặt trời – như những ánh hồn thiêng không bao giờ tắt. Người dân nói rằng nơi đây gần như không bao giờ vắng người viếng, trừ những ngày mưa bão. Dòng người lặng lẽ xếp hàng bên mộ cô Sáu, hoa huệ trắng phủ kín, hương trầm nghi ngút. Trong khoảnh khắc chờ đến lượt mình, tôi bất giác nghe vang đâu đó câu hát của nhạc sĩ Nguyễn Đức Toàn:
“Chị Sáu hy sinh rồi… Giọng hát vẫn như còn vang dội…”

Sáng hôm sau, tôi may mắn được nhập đoàn cựu tù Côn Đảo miền Đông Nam Bộ đi thăm các di tích. Từ chuồng cọp Pháp, chuồng cọp Mỹ, dãy xà lim cho đến hầm xay lúa – nơi từng là nỗi khiếp đảm của tù nhân. Với Bác Tôn Đức Thắng, đó lại là nơi Người cảm hóa tù lưu manh, khiến họ nể phục và thay đổi. Càng nghe các bậc lão thành kể, tôi càng rùng mình trước những hình phạt tàn độc khó tưởng tượng. Có người trong đoàn đã ngất ngay khi nghe kể về các hình thức tra tấn dã man.

Từ trại Phú Tường đến Phú Bình, rồi Phú Hải, chúng tôi men theo con đường dẫn lên cầu Ma Thiên Lãnh, dừng chân thắp nhang ở bãi Sọ Người. Tôi không thể hình dung nổi cảnh các chiến sĩ cách mạng bị biệt giam dưới những hầm sâu, ngập trong phân thải nếu không có lời kể tận mắt của các cựu tù.

Hơn một thế kỷ tồn tại, nhà tù Côn Đảo là trường học cách mạng của những người yêu nước. Sắt thép có thể gỉ mòn, nhưng ý chí của những người tù thì bất tử. Từng tấc đất nơi đây đều thấm máu xương của hàng vạn chiến sĩ cách mạng. Dẫu hôm nay Côn Đảo được ngợi ca là một trong mười hòn đảo đẹp nhất hành tinh, thì người đến đây vẫn nên bước thật nhẹ và giữ giọng thật nhỏ. Bởi trong đêm tĩnh lặng, từng cơn gió vẫn thì thầm như muốn xoa dịu những linh hồn anh hùng còn lưu dấu nơi này.

Và có lẽ chính vì vậy, những người dân Côn Đảo mà tôi gặp đều hiền hòa, tử tế và mến khách. Đây có thể là vùng đất hiếm hoi không có trộm cắp, không có lừa lọc, không có tệ nạn. Một miền đất thiêng, nơi mỗi lần đặt chân đến là một lần tâm hồn được gột rửa, để con người trở nên trong trẻo hơn, sống tử tế hơn – và biết ngẩng cao đầu như một CON NGƯỜI đúng nghĩa.