Trong hành trình hôm nay, khi chúng ta đứng giữa khu di tích Chuồng Cọp – nơi từng được mệnh danh là “địa ngục trần gian”, tôi muốn kể cho mọi người nghe một câu chuyện đặc biệt. Câu chuyện về một người tù không phải đảng viên cộng sản, không giữ chức vụ lớn, không được rèn luyện trong tổ chức từ sớm… nhưng lại trở thành biểu tượng sáng ngời của khí tiết và lòng trung nghĩa tại Côn Đảo.
Đó chính là ông Cao Văn Ngọc, người mà đồng đội trìu mến gọi là “Ông già Chuồng Cọp.”
Con người bình dị bước vào lịch sử
Ông sinh năm 1897 tại làng An Ngãi, huyện Long Điền – chỉ cách Côn Đảo một quãng biển, nhưng lại cách nhau cả một thế kỷ đau thương. An Ngãi vốn là vùng đất giàu truyền thống yêu nước, gần căn cứ Minh Đạm. Từ nhỏ, ông đã chứng kiến cảnh thực dân Pháp bóc lột người dân làm muối, chứng kiến nỗi khổ của kiếp sống nô lệ.
Ông học chữ Hán, chữ quốc ngữ, hiểu lễ – nghĩa – nhân – trí – tín, sống ngay thẳng và rất ghét sự bất công. Năm 1937, được dân tín nhiệm bầu làm Hương quản, nhưng chính vị trí ấy khiến ông thấy rõ hơn sự áp bức của chính quyền thực dân.
Đến Cách mạng Tháng Tám, ông là một trong những người đi đầu vận động nhân dân thị trấn Bà Rịa xuống đường giành chính quyền. Khi thực dân Pháp quay lại, ông tham gia lực lượng Tự vệ cuộc – tiền thân của Công an nhân dân sau này.
Người nông dân kiên trung trở thành mục tiêu của kẻ thù
Những năm sau đó, ông bám trụ hoạt động ở căn cứ Minh Đạm, vận động nhân dân nuôi giấu cán bộ, vận chuyển lương thực, phá đường, phá cầu để cản giặc.
Nhưng cuối năm 1956, do Việt gian mật báo, quân Pháp bất ngờ ập đến nhà ông. Họ lục tung từng mái ngói, từng gốc cột, rồi tìm thấy ống tre giấu tài liệu cách mạng. Ông bị bắt, bị tra tấn dã man, nhưng trước sau vẫn chỉ một câu:
“Ống tre đó đứa cháu họ nhờ cất giùm, tôi không biết bên trong có gì.”
Không khai thác được gì, địch đưa ông lên Trung tâm Huấn chính Biên Hòa rồi xin gia hạn an trí, ghi rõ trong hồ sơ:
“Đối tượng cực kỳ trung kiên, chống đối chính quyền bằng mọi hành vi.”
Bị đày ra Côn Đảo – nơi thử thách lòng người
Ngày 11/1/1957, ông bị đày ra Côn Đảo, giam tại Trại I, nơi quy tụ những chiến sĩ kiên cường nhất. Tại đây, cái tên “Ông già Bà Rịa”, rồi “Ông già Chuồng Cọp” bắt đầu xuất hiện.
Tại Côn Đảo thời Mỹ – Diệm, tù nhân bị cưỡng bức “ly khai cộng sản”: ép viết giấy từ bỏ Đảng, từ bỏ Bác Hồ, từ bỏ con đường đấu tranh. Ai không chịu sẽ bị đánh đập, bỏ đói, nhốt vào Chuồng Cọp.
Nhưng Cao Văn Ngọc – người chưa từng là đảng viên – lại là người đấu tranh mạnh mẽ nhất.
Ông nói với anh em trong trại:
“Các chú là cộng sản, chiến đấu cho lý tưởng cộng sản, được chết cho lý tưởng cộng sản thì vinh dự biết bao. Tôi chưa phải đảng viên, chỉ mong được như vậy.”
Câu nói ấy như một luồng sáng soi suốt cả Chuồng Cọp, khiến nhiều người trẻ tuổi bừng tỉnh, đứng vững trước mọi tra tấn.
Khí phách của một con người không chịu khuất phục
Đầu năm 1961, tại khu Chuồng Cọp chỉ còn 18 người chống ly khai. Kẻ thù muốn bẻ gãy từng người. Chúng đánh từ sáng đến tối, bỏ đói dài ngày, dội nước lạnh, treo lên xà nhà, quất bằng dây điện…
Một buổi sáng rét buốt, trưởng trại Phạm Sáu đi kiểm tra tù. Ông bước vào Chuồng Cọp, thấy ông Cao Văn Ngọc – khi ấy đã 64 tuổi – gầy như que củi, trần truồng, nằm trên nền xi măng ướt lạnh.
Ông già mệt lắm. Nhưng khi thấy cai ngục, ông ngồi dậy, chỉnh lưng, nhìn thẳng vào kẻ thù.
Phạm Sáu hỏi:
“Ông đâu phải đảng viên. Ông chịu cực làm gì? Ông nợ gì Hồ Chí Minh mà theo?”
Ông nhìn thẳng, trả lời từng chữ:
“Cụ Hồ giải phóng cho dân khỏi ách nô lệ. Tôi mang ơn điều đó. Tôi phải trả suốt đời.”
Câu trả lời ấy khiến tay cai ngục đứng lặng. Một ông già 64 tuổi, không phải đảng viên, nhưng lòng trung nghĩa sáng hơn mọi giáo lý, mọi sợ hãi.
Bản cam kết đi vào lịch sử Chuồng Cọp
Khi bị buộc viết giấy ly khai, ông viết một câu ngắn ngủi mà mạnh mẽ như sấm:
“Vì già và dốt, học tập không được nên không ly khai. Xin ở đây đến ngày chết.”
Bản bút tích ấy hiện đang được trưng bày tại Bảo tàng Côn Đảo, trở thành một trong những minh chứng cảm động nhất về khí tiết con người Việt Nam trong lao tù.
Sự hy sinh bi tráng trong đêm 27/3/1961
Đêm 27/3/1961, địch mở cuộc khủng bố lớn nhằm tiêu diệt những người chống ly khai. Chúng đánh chết 5 người. Và trong số ấy có Cao Văn Ngọc.
Ông ngã xuống đúng như lời ông từng nói:
“Nếu được chết cho điều mình tin là đúng, thì còn gì vinh dự hơn.”
Ông hi sinh ở tuổi 64, để lại một tấm gương rực sáng về lòng trung nghĩa, về khí phách của người dân Nam Bộ – nghĩa khí, thẳng thắn, yêu nước từ trong sâu thẳm trái tim.
Danh hiệu anh hùng – sự tri ân xứng đáng
37 năm sau ngày ông hi sinh, năm 1998, Nhà nước truy tặng ông danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân.
Tên ông được đặt cho:
- đường phố ở TP. Hồ Chí Minh,
- đường tại huyện Long Điền,
- Trường Tiểu học Cao Văn Ngọc,
- và nhiều công trình tại Côn Đảo.
Ở Trường Tiểu học Cao Văn Ngọc, mỗi năm, vào ngày giỗ ông, thầy cô và học sinh vẫn về thắp hương, kể lại câu chuyện về “Ông già Chuồng Cọp”, để thế hệ sau hiểu rằng:
Tự do chúng ta đang có hôm nay được trả bằng máu và lòng trung nghĩa của những con người bình dị như ông.
Khi chúng ta bước ra khỏi Chuồng Cọp, rời khỏi những bức tường lạnh lẽo này, hy vọng câu chuyện về Anh hùng Cao Văn Ngọc sẽ ở lại trong lòng mỗi người – như một lời nhắc nhở về sức mạnh của niềm tin, của lương tri và của lòng yêu nước.
Côn Đảo không chỉ là nơi ghi dấu tội ác, mà còn là mảnh đất làm sáng lên phẩm chất cao đẹp của con người Việt Nam.
Một con người bình thường, với trái tim phi thường – đó chính là Ông già Chuồng Cọp.
