Côn Đảo không chỉ nổi tiếng bởi những trang sử hào hùng và các di tích linh thiêng, mà còn được bao phủ bởi những chuyện tình đầy bi thương, được người dân truyền tụng qua nhiều thế hệ. Những giai thoại ấy – có khi là sự thật, có khi là huyền sử – đã góp phần tạo nên vẻ đẹp vừa lãng mạn, vừa nhân văn của hòn đảo giữa biển khơi.
Đỉnh Tình Yêu – nụ hôn hóa đá
Trong những ngày khám phá đảo, chúng tôi được anh Nguyễn Hoài Trung – một “thổ địa” đời thứ hai của Côn Đảo – dẫn đến thăm đỉnh Tình Yêu, nơi mà từ xa nhìn lại như hình hai người đang trao nhau nụ hôn nồng cháy, người nam siết chặt tay phải ôm người nữ. Giai thoại từ thời Pháp thuộc cho rằng đây là biểu tượng cho tình yêu mãnh liệt, khó chia lìa. Chính vì sự “hóa đá” ấy mà nhiều đôi tình nhân tìm đến để cầu chúc cho tình yêu vĩnh cửu.
Bao quanh đỉnh Tình Yêu là những bãi biển tuyệt đẹp như Bãi Nhát, với nước trong xanh, bãi đá hiền hòa, và cả cảng Bến Đầm, nơi tàu thuyền qua lại tấp nập tạo nên vòng cung xanh biếc nhìn từ trên cao.
Cau – Trầu: mối tình bi kịch hóa địa danh
Đối lập sự thơ mộng của đỉnh Tình Yêu là câu chuyện bi thương tại Hòn Cau và Bãi Đầm Trầu. Giai thoại kể về chàng Trúc Văn Cau khôi ngô tuấn tú và nàng Mai Thị Trầu dịu dàng tài sắc. Hai người yêu nhau say đắm, ví von nồng nàn: “Cau tươi ăn với Trầu vàng xứng không?”. Không ai ngờ rằng nàng Trầu lại chính là con riêng của cha chàng Cau.
Đau đớn tột cùng trước sự thật nghiệt ngã, chàng bỏ làng ra đi, lênh đênh trên biển và chết cô độc trên một đảo nhỏ – nơi sau này mọc lên rừng cau trĩu quả. Nàng Trầu, ngày ngày trông ngóng trong tuyệt vọng, cuối cùng gieo mình xuống biển; nơi nàng nằm xuống được gọi là Đầm Trầu. Câu chuyện ấy khắc sâu trong dân gian, trở thành phần linh hồn của vùng đất này.
Thứ phi Phi Yến – người phụ nữ giữ trọn chung tình
Đến Côn Đảo, du khách khó có thể bỏ qua miếu An Sơn, nơi thờ Thứ phi Phi Yến (Lê Thị Răm) – một trong những câu chuyện bi ai nhất của đảo.
Trong thời gian chúa Nguyễn Ánh chạy loạn ra Côn Đảo, bà Phi Yến đã can ngăn việc “cầu viện ngoại bang”. Vì lời khuyên ấy, bà bị nghi ngờ phản trắc, bị giam vào hang đá Côn Lôn nhỏ. Khi thuyền Nguyễn Ánh rời đảo, hoàng tử Cải – con trai của bà – khóc đòi mẹ. Trong phút tức giận, chúa đã ném đứa trẻ xuống biển; thi thể cậu trôi dạt vào bãi, nơi nay được gọi là “Thiếu gia miếu”.
Người dân cứu được bà Phi Yến khỏi hang, nhưng nỗi đau mất con khiến bà sống trong tuyệt vọng. Một lần tham dự lễ hội làng An Hải, bà bị kẻ xấu quấy nhiễu. Để giữ trọn tiết hạnh với chúa Nguyễn, bà đã tự chặt cánh tay mình và gieo mình xuống biển. Dân đảo thương tiếc lập miếu thờ bà, với câu đối ca ngợi: “Trung nghĩa gián quân thiên cổ chiếu – Tiết hạnh quyên sinh”.
Ngày nay, miếu An Sơn là một trong những địa điểm linh thiêng nhất Côn Đảo, gắn liền lễ giỗ Bà Phi Yến diễn ra vào 17–18/10 âm lịch mỗi năm.
