Từ hồ An Hải phủ kín sen hồng nhìn lên triền Núi Một, Vân Sơn Tự hiện ra với mái ngói đỏ tươi nổi bật giữa nền trời xanh và rừng cây cổ thụ soi bóng xuống biển Đông. Ngôi chùa nằm cheo leo trên sườn núi, đẹp như một bức tranh thủy mặc. Trong buổi chiều muộn, giữa tiếng lá rừng lao xao, tiếng chuông chùa ngân vang như lời nhắn gửi về sự bình yên tại vùng đất từng được gọi là “địa ngục trần gian”.
Dấu tích lịch sử từ thời nhà tù Côn Đảo
Chùa Núi Một mang trong mình câu chuyện đặc biệt. Những năm 1960, khi chế độ cai trị ở nhà tù Côn Đảo siết chặt khổ sai, tù nhân bị buộc “lao động cộng đồng” ngay cả vào Chủ nhật. Tháng 4/1965, hàng trăm tù nhân ở Trại 2 – Phú Hải bị đưa đi xây chùa trên đỉnh Núi Một. Họ phải gùi cát, đá, xi măng từ chân núi lên cao, tạo nên công trình tâm linh duy nhất trên đảo bằng chính mồ hôi và nghị lực của người tù chính trị.
Sau năm 1975, chùa trở thành nơi thờ tự của người dân Côn Đảo và là điểm văn hóa trong quần thể di tích lịch sử của huyện đảo. Công trình được tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu công nhận là di tích lịch sử – văn hóa và danh thắng cấp tỉnh.
Trùng tu và tôn tạo – Hồi sinh một biểu tượng tâm linh
Với sự chung tay của Báo Công an Nhân dân, Quỹ Thiện Tâm và nhiều Phật tử trên cả nước, dự án trùng tu chùa Núi Một được khởi công, tổng kinh phí gần 100 tỷ đồng. Đến tháng 12/2011, Vân Sơn Tự hoàn tất tôn tạo trên diện tích 19.434 m², bao gồm cổng tam quan, gác chuông, tượng Phật, miếu Sơn Thần, miếu Địa Tạng, nhà tổ, nhà khách cùng hệ thống giao thông – điện – nước đồng bộ.
Sự hồi sinh của chùa góp phần kết nối giá trị lịch sử Nhà tù Côn Đảo với không gian tâm linh, đưa nơi này trở thành điểm đến văn hóa – du lịch quan trọng theo định hướng phát triển của tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu.
Điểm đến hài hòa giữa tâm linh và thiên nhiên
Vân Sơn Tự không chỉ sở hữu vị thế đẹp bậc nhất trên đảo mà còn mang đậm bản sắc kiến trúc Việt, hài hòa với núi rừng và biển trời Côn Đảo. Từ sân chùa, du khách có thể phóng tầm nhìn ra hồ An Hải, làng An Hải và cả một khoảng trời biển mênh mông phía dưới.
Là ngôi chùa duy nhất trên đảo, Vân Sơn Tự là nơi người dân và du khách gửi gắm lời cầu an, tìm lại sự bình yên sau những bộn bề. Đồng thời, ngôi chùa cũng nhắc nhớ về tinh thần kiên cường của những người tù năm xưa – những người đã góp phần dựng nên công trình tâm linh mang giá trị lịch sử sâu sắc của Côn Đảo.
