Ở Côn Đảo, người ta vẫn truyền nhau câu nói: “Đến đây phải đi nhẹ, nói khẽ, vì mỗi nắm đất đều thấm xương máu liệt sĩ.”
Quả thật, khi đồng hồ mới điểm 13 giờ, đảo đã yên ắng đến lạ. Giữa sắc bàng xanh và biển trời đẹp nao lòng, sự tĩnh lặng ấy khiến bất cứ ai cũng phải chậm lại để lắng nghe hơi thở của lịch sử.
Hành trình của chúng tôi bắt đầu bằng việc viếng Trung tâm cải huấn Phú Hải – trại Phú Hải, trại giam cổ nhất và lớn nhất trong hệ thống nhà tù Côn Đảo, được thực dân Pháp xây dựng từ cuối thế kỷ XIX.
Tên trại từng thay đổi qua nhiều thời kỳ: Banh I thời Pháp, Lao I thời Mỹ – ngụy, rồi trại Cộng Hòa, trại Hai và cuối cùng là trại Phú Hải vào tháng 11/1974.
Giữa cái nắng gắt như đổ lửa, người hướng dẫn viên dẫn chúng tôi đi trong sự trang nghiêm. Giọng anh đầy xúc cảm, bởi cha anh từng bị giam cầm ngay tại nơi này.
Những bước chân lặng lẽ bên cầu tàu 914
Buổi sáng ngày thứ hai, chúng tôi dạo bước trên con đường ven biển, dưới những tán bàng cổ thụ trăm năm. Ở cầu tàu 914, nơi ước tính có 914 tù nhân đã ngã xuống khi xây dựng công trình, chúng tôi ngồi cùng người dân địa phương, hóng mát, ngắm tàu neo trên mặt nước trong xanh và nghe họ kể về cây cầu – một chứng tích trầm lặng của đau thương và kiêu hãnh.
Cầu tàu được khởi công năm 1873, dài 107m, kéo thẳng từ mép Dinh Chúa đảo ra vịnh Côn Sơn. Từng hòn đá, từng thanh gỗ nơi đây đều thấm máu mồ hôi của người tù.
Đầm Trầu – Sắc đẹp từ truyền thuyết
Một người “thổ dân” dẫn chúng tôi đến Bãi Đầm Trầu, gắn liền với truyền thuyết chàng Cau – nàng Trầu.
Đây là một trong những bãi biển đẹp nhất Côn Đảo, với cát vàng mịn, rừng nguyên sinh bao quanh và những rạn san hô sắc màu.
Đầm Trầu nằm gần sân bay Cỏ Ống, rộng 3,3ha, cách xa khu vườn quốc gia. Nơi đây vẫn còn rất hoang sơ, chỉ có vài quán nhỏ và người dân bán hải sản vừa đánh bắt.
Cảnh quan thơ mộng: bãi cát trải dài dưới chân vách đá, hai tảng đá lớn như đôi chim quấn quýt, nước biển thì xanh và trong hiếm nơi nào sánh được.
Chúng tôi gặp một đôi vợ chồng người Mỹ. Họ say mê vẻ đẹp nơi đây đến mức quyết định ở lại Côn Đảo hẳn một tháng, mỗi ngày đều trở lại Đầm Trầu.
Hòn Bảy Cạnh – Kho báu thiên nhiên của Côn Đảo
Chúng tôi thật may mắn khi có dịp đến Hòn Bảy Cạnh, hòn đảo lớn thứ hai trong quần đảo Côn Đảo.
Nằm ở phía Đông, hòn đảo được bao phủ bởi rừng nguyên sinh, rừng ngập mặn và hệ sinh thái nhiệt đới phong phú:
- 882 loài thực vật,
- gần 150 loài động vật,
- cùng nhiều loài san hô quý hiếm có trong Sách đỏ.
Lặn biển tại đây là trải nghiệm khó quên: san hô dạng phiến, dạng bàn, dạng khối, dạng cành… tạo nên một “vườn điệp ngầm” tuyệt đẹp.
Hòn Bảy Cạnh còn là nơi sinh sống của nhiều loài quý hiếm như cá heo, rùa xanh, bò biển, hải sâm, cá bướm, trai tai tượng…
Điểm đặc biệt của rừng ngập mặn nơi đây là phân bố trên nền san hô chết, cát và sét mềm, nên khi thủy triều rút có thể dễ dàng đi bộ mà không bị sình lầy.
Đêm Côn Đảo và câu chuyện về cua xe tăng
Đêm xuống, chúng tôi theo chân các kiểm lâm để tìm hiểu về loài cua đặc hữu chỉ có ở Côn Đảo: cua xe tăng.
Đây là loài cua cạn lớn nhất Việt Nam, mai dài đến 10cm, càng to khỏe, đủ sức xé lá và ăn thực vật. Điều kỳ lạ là càng cua có thể tự tái tạo sau khi gãy – một cơ chế khiến giới khoa học đặc biệt quan tâm.
Côn Đảo đẹp, bình yên và đầy huyền bí. Nhưng ẩn dưới vẻ đẹp ấy là lịch sử kiên cường, nỗi đau và sự hy sinh của hàng vạn chiến sĩ cách mạng.
Hôm nay, đảo ngọc vẫn xanh, vẫn đẹp và vẫn khiến bất cứ ai đặt chân đến đây phải lặng người – trước biển trời, trước thiên nhiên và trước quá khứ bi tráng không thể nào quên.
