Sóc Đen Côn Đảo – Loài đặc hữu chỉ có ở Côn Sơn

Sóc đen Côn Đảo là một trong những loài động vật đặc hữu quý hiếm của Việt Nam, chỉ xuất hiện duy nhất tại Vườn Quốc gia Côn Đảo (tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu). Đây là loài sóc cỡ lớn, sống chủ yếu trên những cây gỗ cao trong rừng nguyên sinh, rừng núi đá hoặc dọc các bờ sông, suối – nơi có nhiều cây ăn quả tự nhiên.

Đặc điểm nhận dạng

Sóc đen Côn Đảo có ngoại hình rất đặc trưng và dễ nhận biết:

• Đầu, cổ, lưng và gốc đuôi có màu đen hoặc đen xám.
• Bụng và phần dưới thân màu vàng nhạt hoặc vàng đất, lan lên đến cánh tay – đặc điểm chỉ phân loài Côn Đảo mới có.
• Vành tai có chùm lông đen, mắt viền vàng sáng, mũi và môi trắng nhạt.
• Đuôi rất dài, phủ lông xù, phần chót đuôi có túm lông đen cứng.

Trong các phân loài của sóc đen ở Việt Nam, chỉ phân loài Sóc đen Côn Đảo (Ratufa bicolor condorensis) mang màu vàng lan đến cánh tay và vệt đỏ hoe sau gáy – dấu hiệu không xuất hiện ở bất kỳ phân loài nào khác.

Tập tính – sinh thái

Sống đơn độc, chỉ ghép đôi vào mùa sinh sản.

Hoạt động ban ngày và gần như suốt đời trên cây.

Khi kiếm ăn thường phát ra tiếng “túc… túc…”, giúp dễ phát hiện nhưng cũng khiến chúng dễ bị săn bắt.

Tổ được làm trên các cành cao, đan bằng cành nhỏ và lót lá khô.

Thức ăn: chủ yếu là quả, chồi non, hạt cây rừng (dẻ, sấu, trám, sung, đa…), đôi khi ăn thêm côn trùng như kiến, mối và cả trứng chim.
Sinh sản: mỗi năm 2 lứa (tháng 3–4 và tháng 10–11), mỗi lứa 2–3 con.

Phân bố

Tại Việt Nam

• Sóc đen thẫm: miền Bắc
• Sóc đen nâu: Lang Biang, Di Linh, Tây Ninh

Sóc đen Côn Đảo: chỉ xuất hiện duy nhất tại Côn Đảo – một loài đặc hữu cực hiếm.

• Trên thế giới
• Tổ tiên họ sóc lớn Ratufa xuất hiện ở: Nepal, Ấn Độ, Myanmar, Trung Quốc (Hải Nam), Lào, Campuchia, Thái Lan, Malaysia và Indonesia.

Tuy nhiên, phân loài Sóc đen Côn Đảo hoàn toàn độc nhất, không tồn tại ở bất cứ nơi nào khác trên thế giới.

Tình trạng & nguy cơ

Sự thu hẹp diện tích rừng già, cùng hoạt động săn bắt kéo dài nhiều năm, đã khiến số lượng sóc đen Côn Đảo giảm tới 50% chỉ trong vòng một thập kỷ. Đây là lý do loài được xếp hạng Sẽ nguy cấp (VU) trong Sách đỏ Việt Nam.

Giá trị & bảo tồn

Sóc đen Côn Đảo không chỉ có giá trị khoa học và sinh thái mà còn là minh chứng cho tính đa dạng sinh học độc đáo của đặc khu này. Loài được:

• Ghi trong Sách đỏ Việt Nam
• Thuộc Nhóm II – Nghị định 32/2006/NĐ-CP
• Nằm trong Phụ lục II CITES

Biện pháp bảo vệ đề xuất:

• Cấm săn bắt hoàn toàn
• Tăng cường tuần tra bảo vệ rừng
• Duy trì môi trường sống tại Vườn Quốc gia Côn Đảo

Đẩy mạnh tuyên truyền để người dân và du khách hiểu giá trị bảo tồn loài đặc hữu này

Biểu tượng của hệ sinh thái Côn Đảo

Ngày nay, khi Côn Đảo đã trở thành một trong những 21 khu du lịch quốc gia của Việt Nam, hệ động vật nơi đây càng được quan tâm hơn bao giờ hết. Sóc đen Côn Đảo – với vẻ ngoài độc đáo và tập tính riêng biệt – được xem như “đại sứ sinh thái” của hòn đảo, đại diện cho sự phong phú của rừng nguyên sinh nơi đây.

Bảo vệ sóc đen cũng chính là bảo vệ tài nguyên thiên nhiên quý giá của Côn Đảo, giúp giữ trọn vẻ đẹp nguyên bản của đặc khu biển đảo nổi tiếng này.