Địa chỉ: Khu vực sông Đa Nhim, xã Đức Trọng, tỉnh Lâm Đồng.
Trên tuyến Quốc lộ 20 từ Đà Lạt đi Thành phố Hồ Chí Minh, qua khu vực Đức Trọng khoảng 8 km, du khách từng có thể rẽ vào một con đường bê tông dài khoảng 800 m để đến thác Gougah, còn được biết đến với tên gọi thác Ổ Gà.
Thác nằm trên dòng sông Đa Nhim, nơi dòng sông chảy qua khu vực Phú Hội và gặp một vết gãy địa chất, tạo thành dòng thác đổ xuống từ độ cao khoảng 30 m theo tư liệu giới thiệu. Giữa không gian cao nguyên rộng lớn, núi rừng và những dòng nước cuộn trào, Gougah từng được biết đến như một trong những ngọn thác có cảnh quan hùng vĩ và hoang sơ của Lâm Đồng.
Trước khi dòng chảy tự nhiên bị biến đổi bởi công trình thủy điện, khu vực này từng là điểm dừng chân nổi tiếng trên tuyến đường Đà Lạt – Sài Gòn, cùng với những thắng cảnh như Pongour và Prenn.
Tên gọi Gougah và những câu chuyện quanh dòng thác
Tên gọi Gougah được cho là bắt nguồn từ cách gọi của cư dân K’Ho bản địa. Qua thời gian, thác còn được gọi bằng cái tên dân dã Ổ Gà.
Một cách lý giải cho tên gọi này gắn với hình dạng đặc biệt của dòng thác. Khi dòng nước từ sông Đa Nhim bị một mỏm đá chẻ thành hai nhánh, một dòng mang màu vàng đỏ, trong khi dòng còn lại tung bọt trắng bạc. Nhìn từ xa, hai dòng nước giữa những vách đá xám được ví như một quả trứng bị bổ đôi.
Bên dưới thác còn có những hốc đá và vùng đá trũng do dòng nước xoáy bào mòn trong thời gian dài, tạo thành những hình dạng gợi liên tưởng đến những chiếc ổ gà lớn. Từ đó, tên gọi thác Ổ Gà dần trở nên quen thuộc với người dân và du khách.
Xung quanh Gougah cũng lưu truyền nhiều câu chuyện dân gian.
Một truyền thuyết kể về Nafulut, một hoàng hậu người Việt lấy vua Chăm, có người cho rằng nhân vật này là công chúa Huyền Trân. Khi nhà vua thất trận và chạy về phía Nam, hoàng hậu cũng lần theo hướng đi của vua. Trên đường, bà bị bệnh nặng và may mắn gặp một nhóm cư dân bản địa. Họ đưa bà đến khu vực dòng thác để nghỉ ngơi và dưỡng bệnh.
Có lần, khi nhìn xuống vực sâu hiểm trở, bà hỏi người dân địa phương nơi này gọi là gì. Họ trả lời rằng đó là Gougah. Từ đó, theo câu chuyện dân gian, tên gọi của dòng thác được lưu truyền qua các thế hệ.
Một số huyền tích khác còn kể rằng khu vực Gougah từng liên quan đến kho báu của hoàng tộc Champa trên đường lánh nạn lên vùng cao nguyên. Dưới chân thác được truyền tụng có một hang sâu thông vào lòng đất và được các vị thần canh giữ.
Một câu chuyện khác lại gắn Gougah với chuyện tình bi thương của một đôi trai gái người Lạch/K’Ho không thể đến được với nhau do mâu thuẫn giữa các bộ tộc. Theo truyền thuyết, nước mắt và nỗi oán than của họ đã hóa thành dòng thác gầm vang giữa núi rừng.
Những câu chuyện này mang màu sắc huyền thoại dân gian, góp phần tạo nên lớp văn hóa đặc biệt quanh một thắng cảnh từng rất nổi tiếng của vùng Đức Trọng.
Gougah trong thời kỳ phát triển du lịch
Từ thời Pháp thuộc cho đến những thập niên cuối thế kỷ XX, Gougah từng là một điểm dừng chân đáng chú ý trên tuyến đường bộ nối Sài Gòn với Đà Lạt.
Đặc biệt trong giai đoạn thập niên 1980 đến khoảng năm 2005, khu vực thác từng được đầu tư để phục vụ du lịch. Công ty Du lịch Lâm Đồng và các đơn vị địa phương xây dựng đường dẫn bằng xi măng, lan can ngắm cảnh, cầu treo và những chòi nghỉ dọc khu vực vực thác.
Dòng nước từ sông Đa Nhim đổ xuống từ độ cao lớn, tạo nên cảnh quan mạnh mẽ và thu hút nhiều du khách đến dã ngoại, tham quan, chụp ảnh.
Theo tư liệu được cung cấp, vào năm 2000, thác Gougah từng được Bộ Văn hóa – Thông tin công nhận và xếp hạng là Di tích thắng cảnh cấp quốc gia.
Trong giai đoạn khai thác du lịch, khu vực thác cũng được đầu tư các công trình phục vụ du khách. Công ty TNHH Du lịch Tài Nhân từng triển khai dự án với tổng vốn theo dự án hơn 7 tỷ đồng, chia thành ba giai đoạn.
Giai đoạn đầu được đầu tư gần 2 tỷ đồng, tập trung vào việc trồng lại rừng, làm đường xuống thác, tái tạo cảnh quan, xây dựng nhà dừng chân, nhà ngắm thác và các quầy giải khát theo phong cách kiến trúc dân dã vùng cao nguyên.
Khu du lịch cũng từng có nhà hàng sức chứa hơn 150 chỗ, dịch vụ karaoke và các khu lưu trú dành cho du khách muốn ở lại qua đêm. Các căn hộ gia đình được bố trí cho nhóm hai người, bốn người và nhiều quy mô khác.
Đối với những nhóm du khách muốn trải nghiệm không gian núi rừng về đêm, khu vực này từng tổ chức các hoạt động như uống rượu cần, ăn thịt nướng quanh lửa trại, ca hát, nhảy múa và cắm trại. Nghỉ lại trong lều giữa rừng, ngắm bầu trời đầy sao và lắng nghe âm thanh của núi rừng Tây Nguyên từng là một trong những trải nghiệm được nhắc đến khi nói về Gougah.
Thác Gougah trước khi dòng chảy thay đổi
Theo các tư liệu mô tả về cảnh quan nguyên sơ, thác Gougah có độ cao khoảng 17 m, bề mặt tràn rộng hơn 30 m, nơi dòng nước từ sông Đa Nhim đổ qua thềm đá bazan xuống một hẻm vực sâu.
Sự đặc biệt của Gougah nằm ở thế thác được chia thành hai dòng nước tương phản.
Một nhánh nước cuộn trào, đổ gần như thẳng đứng xuống vực, tung bọt trắng xóa và tạo âm thanh vang dội. Nhánh này thường được ví như Thác Đực.
Nhánh còn lại mềm mại hơn, men qua những bậc đá thoai thoải trước khi đổ xuống phía dưới, tạo thành một dải nước mảnh và nhẹ nhàng hơn, thường được gọi là Thác Cái.
Hai dòng nước với hai sắc thái khác nhau tạo nên một trong những nét đặc trưng nhất của Gougah.
Dưới chân thác là một vùng đá sâu với nhiều tảng đá lớn bị dòng nước xoáy bào mòn qua thời gian. Những hốc đá hình tổ ong, các vùng trũng giống ổ gà cùng những cửa hang đá phủ rêu và dây leo tạo nên vẻ bí ẩn cho khu vực.
Bao quanh thác từng là những cánh rừng lá rộng và rặng thông rậm rạp thuộc lưu vực sông Đa Nhim. Hơi nước từ dòng thác lan tỏa trong thung lũng, kết hợp với rừng cây tạo nên một tiểu khí hậu mát lạnh và ẩm ướt.
Từ thắng cảnh nổi tiếng đến sự biến đổi của dòng thác
Một bước ngoặt lớn đối với Gougah diễn ra trong quá trình xây dựng Thủy điện Đại Ninh, được triển khai trong giai đoạn 2003-2008 nhằm khai thác nguồn năng lượng trên lưu vực sông Đa Nhim và dẫn nước sang lưu vực sông Lũy thuộc Bình Thuận.
Việc xây dựng công trình, chặn dòng và hình thành hồ chứa đã làm thay đổi dòng chảy tự nhiên của khu vực.
Đến khoảng 2007-2008, khi hồ thủy điện Đại Ninh tích nước, khu vực thác Gougah bị ngập dưới mực nước hồ. Dòng nước từng chảy qua ghềnh thác cũ gần như biến mất hoàn toàn vào mùa khô.
Sự thay đổi này khiến cảnh quan nguyên sơ của Gougah không còn như trước. Khu du lịch phải đóng cửa và ngừng đón khách.
Theo tư liệu được cung cấp, sau khi cảnh quan tự nhiên của thắng cảnh bị biến đổi, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã thu hồi quyết định xếp hạng di tích quốc gia đối với thắng cảnh thác Gougah.
Dấu tích của một thắng cảnh từng nổi tiếng
Ngày nay, nhắc đến Gougah là nhắc đến một thắng cảnh gắn với một giai đoạn đáng nhớ trong lịch sử du lịch của Lâm Đồng. Từ dòng sông Đa Nhim, những vách đá bazan, rừng nguyên sinh và thế thác hai dòng nước tương phản, Gougah từng tạo nên một cảnh quan đặc biệt trên tuyến đường Đà Lạt – Thành phố Hồ Chí Minh.
Tên gọi Gougah, cái tên Ổ Gà, những truyền thuyết về người Chăm, câu chuyện tình của người Lạch/K’Ho và ký ức về những chuyến dã ngoại, đêm lửa trại bên dòng thác đã tạo nên một lớp ký ức văn hóa phong phú quanh địa danh này.
Điều làm Gougah trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở vẻ đẹp của dòng nước, mà còn ở câu chuyện về sự biến đổi của một thắng cảnh trước những thay đổi của dòng sông và cảnh quan tự nhiên.
Với Travelin, Thác Gougah là một địa danh đáng được nhắc lại trong hành trình tìm hiểu những thắng cảnh từng làm nên diện mạo du lịch Đà Lạt và Đức Trọng. Dù dòng thác ngày nay không còn giữ được nguyên trạng như trong ký ức, câu chuyện về Gougah vẫn là một phần của lịch sử cảnh quan và du lịch vùng cao nguyên Lâm Đồng.
