An Sơn Miếu – Miếu Bà Phi Yến

An Sơn Miếu là nơi thờ Bà Phi Yến (Lê Thị Răm) – thứ phi của Chúa Nguyễn Phúc Ánh (Nguyễn Ánh). Cuộc đời bà gắn liền với một câu chuyện bi thương nhưng tràn đầy khí tiết, được người dân Côn Đảo tôn kính suốt hơn hai thế kỷ.

Bi kịch khởi nguồn từ lời can gián chân thành

Năm 1783, trong lúc bôn đào ra Côn Đảo để tránh sự truy sát của quân Tây Sơn, Nguyễn Ánh có ý định đưa Hoàng tử Hội An (tên tục: Hoàng tử Cải) theo Bá Đa Lộc sang Pháp làm con tin cầu viện.
Trước kế hoạch trọng đại ấy, Bà Phi Yến can rằng:
“Việc đánh nhau với Tây Sơn là chuyện trong nhà. Chúa công không nên nhờ ngoại bang. Dù có thắng cũng chẳng vẻ vang gì, mà e còn bao điều rối ren về sau.”

Chỉ vì lời khuyên mang tấm lòng yêu nước này, bà bị nghi oan thông đồng với Tây Sơn. Nhờ các quan cận thần hết lời xin giảm tội, Bà Phi Yến thoát khỏi bản án xử trảm nhưng vẫn bị giam vào một hang đá hoang vu phía Tây Nam đảo – nay là Hòn Bà.

Mất con và bi kịch tại An Hải

Ngay sau khi giam cầm bà, Nguyễn Ánh nhận tin quân Tây Sơn kéo đến. Ông vội vàng rời đảo. Hoàng tử Cải khóc đòi mẹ, bị vua phẫn nộ ném xuống biển. Thi hài cậu bé trôi dạt vào làng Cỏ Ống. Ngày nay, mộ Hoàng tử Cải vẫn nằm tại đây, được lập miếu thờ (Thiếu Gia Miếu).

Theo truyền thuyết dân gian, Vượn Bạch và Hắc Hổ đã cứu Bà Phi Yến khỏi hang đá và đưa bà về làng Cỏ Ống. Dân làng thương cảm, dựng nhà cho bà sống gần mộ con.

Tháng 10 âm lịch năm 1785, làng An Hải mở hội đàn chay và rước bà về dự lễ. Đêm ấy, Biện Thi – một tên đồ tể – đã lẻn vào phòng bà với ý đồ xấu. Bị bà tri hô, hắn ngay lập tức bị dân làng bắt giữ. Nghĩ đến phẩm hạnh và nỗi uất hận chất chồng, Bà Phi Yến đã chọn cái chết để giữ trọn danh tiết, ra đi ở tuổi 25.

Dân làng An Hải lo việc an táng và lập miếu thờ bà – người phụ nữ “trung trinh tiết liệt”, để lại tấm gương về lòng kiên trung và phẩm hạnh.

Lễ giỗ Bà Phi Yến – truyền thống gìn giữ qua nhiều thế hệ

Hằng năm, ngày 18 tháng 10 âm lịch, người dân Côn Đảo tổ chức lễ giỗ Bà Phi Yến rất trang trọng. Lễ hội gồm hai phần:

Phần hội

• Bắt sâu
• Chuyền bóng bằng chân
• Kéo co
• Đờn ca tài tử
• Sân khấu hóa tích chuyện Thứ phi Hoàng Phi Yến
• Văn nghệ thiếu nhi

Phần lễ

• Chủ tế dâng hương và đọc bài tế
• Các đoàn dân cư, đại biểu, du khách lần lượt dâng hương và lễ vật

Trong tâm thức người dân Côn Đảo, Bà Phi Yến được xem như vị nữ thần bảo hộ, mang lại bình an, che chở đời sống tinh thần của dân đảo. Lễ giỗ không chỉ là nét sinh hoạt văn hóa mà còn là biểu tượng của truyền thống thủy chung son sắc, lòng biết ơn và đạo lý dân tộc.

Di tích An Sơn Miếu – điểm đến tâm linh quan trọng

Ngày 18/4/2007, UBND tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu ban hành Quyết định số 1442/QĐ-UB công nhận An Sơn Miếu là di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh.

Ngày nay, cùng với Khu Di tích Quốc gia đặc biệt Côn Đảo, An Sơn Miếu đã trở thành điểm tham quan thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước. Không chỉ để tìm hiểu lịch sử, đây còn là nơi mỗi người tìm về sự tĩnh tại, gửi gắm ước nguyện bình yên trước khi rời đảo.