Làng nghề dệt Dèng A Rưm

Làng nghề dệt Dèng A Rưm thuộc tổ dân phố 4, xã A Lưới 2, thành phố Huế, là nơi lưu giữ nghề dệt truyền thống của người Tà Ôi. Tồn tại từ lâu đời và được truyền qua nhiều thế hệ, nghề dệt Dèng không chỉ tạo ra những tấm vải phục vụ đời sống mà còn chứa đựng những giá trị văn hóa, thẩm mỹ và tri thức thủ công của cộng đồng Tà Ôi ở vùng núi A Lưới.

Điểm đặc biệt của vải Dèng nằm ở kỹ thuật tạo hoa văn. Bên cạnh những sợi chỉ màu, người thợ còn đưa trực tiếp các hạt cườm vào quá trình dệt để tạo nên những họa tiết nổi bật trên mặt vải. Cách kết hợp giữa sợi dệt và hạt cườm tạo nên diện mạo riêng cho Dèng A Rưm, khác với nhiều loại thổ cẩm được tạo hoa văn chủ yếu bằng sợi màu.

Từ làng A Rưm đến làng nghề dệt Dèng

Theo tư liệu địa phương, khoảng năm 1965, cộng đồng Tà Ôi sinh sống tại khu vực này gọi nơi cư trú của mình là làng A Rưm. Đến năm 1976, khi huyện A Lưới được thành lập, làng mang tên thôn A Rưm, thuộc xã Hồng Nam, huyện A Lưới. Sau đó, khi xã Hồng Nam trở thành thị trấn A Lưới, làng A Rưm thuộc tổ dân phố 4 của thị trấn A Lưới.

Cùng với những thay đổi về địa giới hành chính, nghề dệt Dèng vẫn được người dân duy trì. Những người thợ trong làng tiếp tục truyền dạy kỹ thuật dệt cho thế hệ sau, vừa phục vụ nhu cầu sử dụng trong gia đình, cộng đồng, vừa tạo ra sản phẩm để trao đổi và bán ra thị trường.

Ngày trước, vải Dèng chủ yếu phục vụ nhu cầu sinh hoạt và lao động sản xuất của người Tà Ôi. Ngày nay, nghề dệt được quan tâm phục hồi, các sản phẩm Dèng ngày càng xuất hiện trong nhiều không gian đời sống, từ công sở, trường học đến những dịp lễ lớn.

Sợi bông và những sắc màu của núi rừng

Sợi dệt truyền thống của Dèng được làm từ bông khai thác từ thiên nhiên. Từ nguyên liệu ban đầu, người thợ tạo sợi rồi sử dụng các màu sắc như vàng, đen, xanh để dệt vải và hình thành hoa văn.

Trong quá trình dệt, người phụ nữ phải vận dụng sự khéo léo và kinh nghiệm để kiểm soát sợi, màu sắc, mật độ hoa văn cũng như vị trí của từng hạt cườm. Chính sự kết hợp giữa kỹ thuật dệt và trang trí thủ công khiến mỗi tấm vải Dèng mang dấu ấn của người làm ra nó.

Hoa văn trên vải không đơn thuần là yếu tố trang trí. Những hình ảnh được thể hiện trên nền vải phản ánh môi trường sống, đời sống sinh hoạt và thế giới văn hóa của cộng đồng Tà Ôi. Qua đó, nghệ thuật Dèng thể hiện tình yêu thiên nhiên, quê hương, con người và dân tộc của những người làm nghề.

Hạt cườm tạo nên nét riêng của Dèng A Rưm

Trong nghệ thuật dệt Dèng, việc đưa hạt cườm trực tiếp vào sản phẩm là một kỹ thuật đáng chú ý. Thay vì chỉ dùng những sợi chỉ có màu sắc khác nhau để tạo họa tiết, người thợ kết hợp thêm những hạt cườm trong quá trình dệt, tạo nên bề mặt có chiều sâu và điểm nhấn đặc trưng.

Kỹ thuật này đòi hỏi sự kiên nhẫn và độ chính xác cao. Người thợ phải vừa duy trì cấu trúc của tấm vải, vừa kiểm soát vị trí của các hạt cườm để hoa văn hình thành đúng bố cục.

Đằng sau mỗi sản phẩm là quá trình lao động thủ công đòi hỏi sự tỉ mỉ. Bởi vậy, giá trị của vải Dèng không chỉ nằm ở màu sắc hay hoa văn mà còn ở tri thức và kỹ năng của người phụ nữ Tà Ôi được tích lũy qua nhiều thế hệ.

Những sản phẩm từ khung dệt Dèng

Làng nghề hiện có nhiều hộ gia đình gắn bó với nghề dệt. Theo tư liệu, mỗi năm làng nghề cung cấp cho thị trường hơn 2.000 tấm vải Dèng với nhiều mẫu mã và kích thước khác nhau.

Từ những tấm vải truyền thống, người dân tạo ra nhiều sản phẩm phục vụ đời sống và thị trường như trang phục, khố nam, thắt lưng, ví, gối, túi xách, khăn quàng cổ và các sản phẩm mỹ nghệ khác.

Sự đa dạng về sản phẩm giúp nghề dệt Dèng thích ứng với nhu cầu sử dụng hiện nay, đồng thời mở rộng không gian tồn tại của một nghề vốn gắn chặt với trang phục và đời sống truyền thống của người Tà Ôi.

Làng nghề cũng gắn với tên tuổi của một số nghệ nhân như Mai Thị Hợp, Ra Pát Thị Nhàn, Hồ Thị Phước, BLup Thị Zót và Lê Thị Lý. Những người thợ và nghệ nhân này góp phần duy trì kỹ thuật, truyền nghề và tiếp tục tạo ra những sản phẩm Dèng mang dấu ấn văn hóa Tà Ôi.

Nghề dệt Dèng và vẻ đẹp của người phụ nữ Tà Ôi

Trong đời sống văn hóa Tà Ôi, dệt Dèng không chỉ là một nghề tạo ra sản phẩm mà còn là không gian thể hiện sự khéo léo của người phụ nữ. Từ lựa chọn sợi, phối màu, tạo hoa văn đến đưa hạt cườm vào vải, mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự chăm chỉ và khả năng vận dụng kinh nghiệm.

Những hoa văn trên vải Dèng phản ánh môi trường sống và thế giới tinh thần của cộng đồng. Thiên nhiên, con người và những hình ảnh quen thuộc trong đời sống được chuyển hóa thành ngôn ngữ trang trí trên mặt vải.

Qua đó, tấm vải Dèng trở thành một dạng ký ức văn hóa được tạo nên bằng sợi, màu sắc và những hạt cườm nhỏ. Nghề dệt vì thế vừa mang giá trị sử dụng, vừa là một phương thức để cộng đồng Tà Ôi thể hiện bản sắc và gìn giữ những tri thức truyền thống.

Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Ngày 21/11/2019, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 4036/QĐ-BVHTTDL về việc công bố Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, trong đó có Nghề dệt Dèng (thổ cẩm) của người Tà Ôi tại huyện A Lưới theo tư liệu.

Việc nghề dệt Dèng được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia ghi nhận những giá trị về kỹ thuật thủ công, nghệ thuật trang trí, tri thức cộng đồng và quá trình trao truyền nghề của người Tà Ôi.

Đối với A Rưm, nghề dệt còn mang ý nghĩa sinh kế. Những tấm vải được làm ra vừa phục vụ nhu cầu sử dụng, vừa tạo thêm nguồn thu nhập cho các hộ gia đình. Quá trình phục hồi và phát triển sản phẩm giúp nghề dệt có thêm cơ hội hiện diện trong đời sống đương đại mà vẫn giữ được những kỹ thuật đặc trưng.

Làng nghề truyền thống của A Lưới

Làng nghề dệt Dèng A Rưm, thuộc tổ dân phố 4, xã A Lưới 2, thành phố Huế, được UBND tỉnh Thừa Thiên Huế công nhận là làng nghề truyền thống theo Quyết định số 56/QĐ-UBND ngày 11/01/2021.

Từ một nghề gắn với nhu cầu may mặc và sinh hoạt của cộng đồng Tà Ôi, dệt Dèng A Rưm ngày nay đã trở thành một sản phẩm văn hóa có giá trị của vùng A Lưới. Mỗi tấm vải là kết quả của đôi bàn tay người thợ, đồng thời lưu giữ một phần ký ức về núi rừng, cộng đồng và đời sống văn hóa Tà Ôi.

Giữ nghề dệt Dèng vì thế không chỉ là duy trì một phương thức sản xuất truyền thống, mà còn là giữ lại một ngôn ngữ văn hóa được kể bằng màu sắc, hoa văn và những hạt cườm trên nền vải.

Thông tin cơ bản