Di tích Thảm sát Nho Lâm

Tuy Phước Bắc, trước đây là xã Phước Hưng, là vùng đất giàu truyền thống hiếu học và là quê hương của nhiều bậc hiền tài, trong đó có cụ Đào Phan Duân, một niềm tự hào của địa phương. Nhưng bên cạnh truyền thống ấy, vùng đất này cũng lưu giữ một ký ức đau thương mà nhiều thế hệ người dân không thể quên: vụ thảm sát Nho Lâm xảy ra vào ngày 23 tháng 3 năm 1966, tức mùng 2 tháng 3 năm Bính Ngọ.

Tại thôn Nho Lâm, trong khu vực am Xác Luyến, một nơi được người dân địa phương tin là linh thiêng và thường tìm đến trú ẩn mỗi khi có các cuộc càn quét, nhiều người dân đã tập trung về đây. Trong cuộc càn quét, binh lính Nam Triều Tiên đã sát hại nhiều dân thường, phần lớn là phụ nữ, trẻ em và người cao tuổi, đồng thời đốt phá nhà cửa và xóm làng.

Vụ thảm sát đã để lại những mất mát sâu sắc đối với cộng đồng Nho Lâm. Nhiều gia đình bị ảnh hưởng nặng nề, làng quê trở nên hoang tàn, và ký ức về những người đã mất được người dân gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Am Xác Luyến và ký ức về vụ thảm sát

Theo lời kể của một số người cao tuổi tại thôn Nho Lâm, trước đây trong khu vực có một gò đất nổi giữa đồng, là nơi sinh sống của bốn gia đình gồm Mai Thị Mười, Nguyễn Yêm, Nguyễn Thị Được và Trần Ngàn.

Tại đây có một ngôi am được gọi là am Xác Luyến. Người dân tin rằng nơi này rất linh thiêng nên mỗi khi có quân càn quét, họ thường tìm đến để lánh nạn.

Ngày 23 tháng 3 năm 1966, trong một cuộc càn quét, nhiều người dân gồm đàn ông, phụ nữ, người cao tuổi và trẻ em đã tập trung tại khu vực am. Theo tư liệu địa phương, binh lính Nam Triều Tiên sau đó đã nổ súng vào dân thường và đốt phá xóm làng.

Các nguồn tư liệu được cung cấp ghi nhận số người thiệt mạng khác nhau, trong đó có tư liệu nêu 134 đồng bào vô tội và tư liệu khác ghi nhận 169 nạn nhân. Đây là chi tiết cần được đối chiếu với hồ sơ di tích và tài liệu lịch sử chính thức khi sử dụng như một con số thống nhất.

Điều không thay đổi trong các lời kể là quy mô mất mát rất lớn đối với một cộng đồng dân cư nhỏ. Phần lớn những người thiệt mạng là dân thường, trong đó có phụ nữ, trẻ em và người cao tuổi.

Nỗi đau của một làng quê

Sau vụ thảm sát, Nho Lâm trở nên điêu tàn. Những người may mắn sống sót tiếp tục bám đất, giữ làng và vượt qua những năm tháng chiến tranh đầy khó khăn.

Ký ức về những người đã mất được lưu truyền trong cộng đồng như một phần không thể tách rời của lịch sử địa phương. Đó không chỉ là câu chuyện về một biến cố xảy ra trong chiến tranh mà còn là ký ức về những gia đình, những người dân và một làng quê từng chịu tổn thất nặng nề.

Sau ngày hòa bình lập lại, người dân Nho Lâm từng bước khôi phục cuộc sống và bắt tay xây dựng lại quê hương. Những vùng đất từng chứng kiến đau thương dần trở lại với nhịp sống bình thường, nhưng ký ức về các nạn nhân vẫn được cộng đồng gìn giữ.

Di tích lịch sử cấp quốc gia

Năm 1991, Di tích Thảm sát Nho Lâm được xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia theo tư liệu cung cấp. Việc xếp hạng di tích góp phần ghi nhận giá trị lịch sử của địa điểm, đồng thời tạo cơ sở cho công tác bảo tồn và giáo dục truyền thống.

Từ đó đến nay, di tích được quan tâm bảo tồn, tôn tạo và trở thành một địa chỉ có ý nghĩa trong việc giáo dục truyền thống lịch sử tại địa phương.

Không gian di tích nhắc nhớ về những người dân đã mất trong chiến tranh, đồng thời giúp thế hệ hôm nay hiểu hơn về những tổn thất mà cộng đồng dân cư phải trải qua trong một giai đoạn lịch sử đầy biến động.

Lễ tưởng niệm tại Di tích Thảm sát Nho Lâm

Hằng năm, vào ngày mùng 2 tháng 3 âm lịch, lễ tưởng niệm các nạn nhân được tổ chức tại di tích. Đây là dịp để người dân địa phương dâng hương, tưởng nhớ những người đã khuất và nhắc lại ký ức về vụ thảm sát.

Lễ tưởng niệm cũng là dịp để các thế hệ hôm nay nhìn lại những mất mát của quá khứ, từ đó trân trọng hơn giá trị của hòa bình, cuộc sống yên bình và tinh thần nhân ái trong cộng đồng.

Năm 2026, UBND xã Tuy Phước Bắc tổ chức lễ viếng tưởng niệm vào lúc 07:00 ngày 18 tháng 4 năm 2026, nhằm ngày mùng 2 tháng 3 âm lịch, tại Di tích Thảm sát Nho Lâm.

Địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống

Ngày nay, Di tích Thảm sát Nho Lâm không chỉ là nơi tưởng niệm các nạn nhân mà còn là một địa chỉ có ý nghĩa trong giáo dục lịch sử và truyền thống địa phương.

Việc gìn giữ di tích giúp thế hệ trẻ có cơ hội tìm hiểu những câu chuyện cụ thể về quê hương trong chiến tranh, về những con người đã trải qua mất mát và về quá trình cộng đồng vượt qua đau thương để tiếp tục xây dựng cuộc sống.

Từ một địa điểm gắn với ký ức đau thương, Di tích Thảm sát Nho Lâm hôm nay mang thêm một ý nghĩa khác: nhắc nhở về giá trị của hòa bình, lòng nhân ái và trách nhiệm gìn giữ ký ức lịch sử.

Đối với người dân Tuy Phước Bắc, Nho Lâm không chỉ là một địa danh trong lịch sử. Đó còn là nơi lưu giữ ký ức của cộng đồng, nơi những người đã khuất được tưởng nhớ và nơi các thế hệ sau có thể hiểu hơn về những gì quê hương mình đã trải qua.

Thông tin cơ bản