Làng nghề mai cảnh Thế Chí Tây

Làng Thế Chí Tây, nay thuộc phường Phong Phú, là một ngôi làng có lịch sử hình thành hàng trăm năm. Theo tư liệu địa phương, làng được các bậc tiền bối khai khẩn, khai canh cùng các vị thủy tổ của các dòng họ. Qua hơn 400 năm tồn tại, cộng đồng cư dân nơi đây đã hình thành một đời sống gắn với nông nghiệp, chăn nuôi và những nghề truyền thống được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Trong đó, nghề trồng mai cảnh là một nét riêng của Thế Chí Tây. Từ một công việc gắn với thú chơi cây cảnh, người dân địa phương từng bước tích lũy kinh nghiệm, sáng tạo cách trồng và tạo dáng, đưa cây mai trở thành sản phẩm đặc trưng của làng.

Nghề trồng mai gắn với đời sống làng quê

Từ nhiều thế hệ, người dân Thế Chí Tây chủ yếu làm nông nghiệp, trồng lúa và chăn nuôi gia súc, gia cầm. Bên cạnh những công việc này, nghề trồng cây cảnh, đặc biệt là mai cảnh, ngày càng được duy trì và phát triển.

Theo tư liệu, hơn 30% cư dân trong làng sống chủ yếu bằng nghề trồng mai cảnh. Những cây mai không chỉ được chăm sóc để phục vụ thị trường mà còn hiện diện trong đời sống của các gia đình Thế Chí Tây và những vùng quê lân cận.

Qua thời gian, người dân đã tích lũy nhiều kinh nghiệm trong việc lựa chọn giống, chăm sóc, tạo dáng và nuôi cây. Từ đó hình thành một phong cách chơi mai riêng, gắn với không gian làng quê ven phá, nơi có đình làng, lễ hội và những sinh hoạt văn hóa cộng đồng.

Ba năm chăm sóc để tạo một dáng mai

Một đặc điểm của mai cảnh Thế Chí Tây là cây được chăm sóc chủ yếu bằng phương pháp thủ công. Để có được một cây mai với thế dáng đẹp, người trồng phải dành nhiều thời gian chăm sóc, uốn sửa và tạo hình.

Theo tư liệu, một cây mai có thể được chăm sóc trong khoảng ba năm để hình thành thế uốn lượn phù hợp. Tuy nhiên, với những cây mai lớn và có giá trị, quá trình chăm sóc có thể kéo dài hàng chục năm.

Người chơi mai ở Thế Chí Tây đặc biệt chú ý đến bốn yếu tố được truyền lại qua kinh nghiệm dân gian: “nhất đế, nhì thân, tam cành, tứ giống”. Bộ rễ tạo nền cho cây, thân quyết định dáng thế, cành tạo nên bố cục và giống cây quyết định nhiều đặc điểm của hoa.

Câu ca:

“Ai ơi nhớ ghé Điền Hòa,
Hai mươi tháng Chạp quê nhà Hội Mai…”

cũng được lưu truyền như một lời nhắc về không gian văn hóa gắn với thú chơi mai ở vùng quê này.

Những thế mai mang phong cách Thế Chí Tây

Nghệ nhân chơi mai tại địa phương biết cách tạo dáng cây phù hợp với phong thái của một vùng quê ven phá giàu truyền thống lễ hội và sinh hoạt đình làng. Trong nghệ thuật tạo dáng mai, các thế thường được gọi theo hình tượng long, lân, quy, phụng.

Riêng tại làng nghề, người dân chủ yếu tạo mai theo hai thế là long vân và long giáng. Những thế cây này đòi hỏi người trồng phải quan sát sự phát triển của thân, cành và rễ trong thời gian dài để từng bước định hình dáng cây.

Việc tạo thế không chỉ là uốn cành theo một khuôn mẫu có sẵn. Người chơi mai phải hiểu đặc điểm của từng cây để lựa chọn hướng phát triển phù hợp, giữ được sự cân đối giữa gốc, thân, cành và tán.

Những giống mai đặc trưng của Thế Chí Tây

Mai ở làng nghề có nhiều giống như Hoàng Trúc Mai, Hoàng Diệp Mai và Diệp Cúc Mai, trong đó Hoàng Trúc Mai được tư liệu địa phương nhắc đến là giống hiếm.

Theo kinh nghiệm của người dân, giống mai vàng Thế Chí Tây thích hợp với vùng đất cát pha thịt. Hoa có màu vàng tươi, kích thước khá lớn và hương thơm dịu. Đây là những đặc điểm góp phần tạo nên nét riêng cho cây mai được trồng tại địa phương.

Thời điểm mai nở chịu ảnh hưởng của điều kiện thời tiết. Tuy nhiên, theo nghệ nhân tại làng nghề, Hoàng Trúc Mai được biết đến với khả năng cho hoa khá đều vào dịp Tết. Chính đặc điểm này làm cho giống mai trở thành một trong những giống cây được người chơi mai quan tâm.

Theo lời kể của các bậc cao niên được ghi nhận trong tư liệu, nhiều cây mai lớn ở Huế có nguồn gốc từ Điền Hòa. Đây là một thông tin thuộc ký ức và truyền thống địa phương, góp phần phản ánh vị trí của vùng đất này trong thú chơi mai cảnh ở Huế.

Hội Mai và không gian văn hóa của làng

Mai cảnh Thế Chí Tây không chỉ là sản phẩm nông nghiệp hay cây cảnh phục vụ dịp Tết. Nghề trồng mai còn gắn với sinh hoạt văn hóa của cộng đồng.

Mỗi mùa Tết, những cây mai được chăm sóc trong suốt thời gian dài bắt đầu khoe sắc, trở thành một phần của không gian gia đình và làng quê. Việc chăm mai vì thế vừa mang tính kinh tế, vừa gắn với thú chơi cây cảnh và những tập quán văn hóa đã tồn tại qua nhiều thế hệ.

Từ kỹ thuật trồng cây đến nghệ thuật tạo dáng, người dân Thế Chí Tây đã hình thành những kinh nghiệm riêng và truyền lại cho thế hệ sau. Chính quá trình trao truyền ấy góp phần tạo nên bản sắc của làng nghề.

Làng nghề truyền thống của Thế Chí Tây

Làng nghề mai cảnh Thế Chí Tây được UBND tỉnh Thừa Thiên Huế công nhận là làng nghề truyền thống tỉnh Thừa Thiên Huế theo Quyết định số 3078/QĐ-UBND ngày 28/12/2018.

Qua hơn 400 năm hình thành làng, cây mai đã trở thành một phần trong đời sống của người dân Thế Chí Tây. Từ những gốc mai được chăm sóc bằng đôi tay người thợ đến những thế cây được uốn sửa qua nhiều năm, nghề mai cảnh phản ánh sự kiên nhẫn, óc thẩm mỹ và kinh nghiệm của cộng đồng địa phương.

Giá trị của làng nghề vì thế không chỉ nằm ở những chậu mai được bán ra thị trường. Đó còn là câu chuyện về một thú chơi cây cảnh đã gắn với đời sống làng quê, được người dân tiếp nối và tạo nên một nét riêng trong không gian văn hóa vùng ven phá.

Thông tin cơ bản