Nhắc đến làng Chuồn của xứ Huế, người ta thường biết đến một vùng quê giàu truyền thống văn hóa và những nghề thủ công dân gian. Bên cạnh nghệ thuật tranh trướng liễn, làng Chuồn còn lưu giữ một nét khéo léo khác qua nghề làm bánh tét truyền thống.
Bánh tét vốn là món bánh quen thuộc trong đời sống và những dịp lễ Tết của người Việt. Ở Huế, kỹ thuật gói và nấu bánh được gìn giữ tại nhiều làng quê. Tuy nhiên, bánh tét làng Chuồn có điểm riêng nằm ở việc lựa chọn nguyên liệu và sự cẩn trọng trong từng công đoạn.
Hạt nếp làm nên vị riêng
Từ lâu, người dân làng Chuồn đã dành một vùng ruộng khoảng 20 mẫu để trồng loại nếp thơm ngon dùng làm bánh. Giống nếp này được gọi là nếp Tây, nổi tiếng bởi hạt đều, thơm và có độ dẻo thích hợp.
Nếp được lựa chọn kỹ, phải là những hạt chắc, đều, được giã trắng và sàng lọc cẩn thận để loại bỏ tấm, cám, hạt gạo lẫn tạp chất. Sau đó, nếp được ngâm đủ thời gian, vo thật sạch rồi để ráo trước khi gói. Cách xử lý này không chỉ giúp bánh có độ dẻo ngon mà còn góp phần giữ bánh được lâu.
Lá dùng để gói bánh thường là lá chuối sứ, không quá già, bản lá rộng và đủ độ dai để giữ bánh trong suốt quá trình gói và nấu. Phần dây buộc sử dụng lạt giang được vót mỏng, vừa dễ buộc chặt vừa giúp đòn bánh giữ được hình dáng ổn định.
Nhân bánh đậm đà
Phần nhân bánh được làm từ đậu xanh và mỡ heo. Đậu xanh được chọn loại hạt lớn, đều, thường được gọi là đậu xanh mỡ. Đậu được ngâm, vo sạch rồi chuẩn bị làm nhân.
Mỡ heo được chọn phần mỡ trắng, thái thành những thỏi dài, vuông vức. Mỡ được ướp cùng tiêu, hành và muối để tạo vị đậm đà. Phần nếp bên ngoài cũng được nêm một lượng muối vừa phải, giúp khi bánh chín, lớp nếp và nhân hòa quyện thành một tổng thể hài hòa.
Điểm đáng chú ý của bánh tét làng Chuồn nằm ở sự cân đối giữa nếp dẻo, nhân đậu xanh bùi và phần mỡ béo thơm, cùng chút cay nồng của tiêu và hương hành.
Khéo tay từ lúc gói đến khi nấu
Gói bánh tét tưởng đơn giản nhưng đòi hỏi sự khéo léo. Người làm phải căn chỉnh để phần nhân nằm đúng giữa thân bánh, lớp nếp bao quanh đều, sau đó cuộn lá thật chắc để tạo thành một đòn bánh hình trụ tròn đẹp mắt.
Các nuộc lạt được buộc đều tay, vừa đủ chặt để bánh giữ được hình dáng trong quá trình nấu mà không làm lớp lá bị rách.
Một bí quyết truyền thống khác được nhắc đến trong cách làm bánh tét làng Chuồn là sử dụng lá “mật lục” khi nấu. Đây là loại lá mọc hoang ở bờ bụi, có đặc điểm nhận biết là lá có thùy nhỏ, phần ngọn thuôn và thân, cành có gai thưa. Lá được cho vào nồi nhằm giúp bánh có màu xanh tự nhiên.
Trong quá trình nấu, nước được thay ít nhất hai lần để hạn chế tình trạng lá bị úa màu. Bánh được giữ lửa đều trong khoảng 12 giờ, giúp đòn bánh chín nhừ, nếp dẻo và có thể bảo quản trong thời gian dài mà hạt nếp vẫn giữ được độ chín ổn định.
Những khoanh bánh như vầng trăng
Khi bánh chín, người làm tháo lạt, để bánh nguội rồi cắt thành từng khoanh. Cách tét bánh bằng chỉ hoặc sợi gấc giúp bề mặt lát bánh phẳng, mịn và đẹp hơn.
Những khoanh bánh được xếp ngay ngắn trên đĩa, phần nếp xanh ôm lấy lớp nhân vàng bên trong, tạo nên hình ảnh gợi liên tưởng đến những vầng trăng tròn.
Khi thưởng thức, lớp nếp mang độ mềm dẻo và hương thơm dịu. Nhân đậu xanh đem lại vị bùi, phần mỡ tạo độ béo, trong khi tiêu và hành bổ sung chút cay thơm. Các hương vị quyện vào nhau tạo thành nét đặc trưng của bánh tét làng Chuồn.
Hương vị từ một làng quê xứ Huế
Bánh tét làng Chuồn không chỉ là một món ăn truyền thống mà còn thể hiện sự tỉ mỉ và kinh nghiệm của người làm bánh. Từ việc dành riêng ruộng để trồng nếp, lựa chọn lá, chuẩn bị nhân cho đến cách gói, buộc và giữ lửa khi nấu, mỗi công đoạn đều góp phần tạo nên chất riêng của chiếc bánh.
Giữa đời sống ẩm thực phong phú của Huế, bánh tét làng Chuồn mang theo hương vị của một vùng quê: giản dị, đậm đà và được gìn giữ qua đôi bàn tay khéo léo của nhiều thế hệ.
Đó cũng là lý do một đòn bánh tét nhỏ có thể trở thành một phần ký ức ẩm thực của xứ Huế, nơi những món ăn truyền thống không chỉ để thưởng thức mà còn kể lại câu chuyện về đất, người và nếp sống địa phương.
