Hội quán Phúc Kiến, còn gọi là Phước Kiến hội quán, là một trong những công trình kiến trúc tiêu biểu của phố cổ Hội An. Mang phong cách kiến trúc Á Đông đặc trưng, nơi đây không chỉ nổi bật về giá trị lịch sử, nghệ thuật mà còn lưu giữ nhiều sinh hoạt tín ngưỡng và truyền thống cộng đồng của người Hoa tại Hội An. Công trình cũng là một biểu tượng tiêu biểu cho sự giao thoa văn hóa Việt – Hoa trong không gian đô thị cổ.
Lịch sử hình thành và phát triển
Lịch sử Hội quán Phúc Kiến gắn liền với những giai đoạn đầu hình thành phố cổ Hội An. Theo truyền thuyết, khu vực này từng có một ngôi chùa nhỏ mang tên Kim Sơn Tự, được dựng để thờ một pho tượng Phật trôi dạt vào bờ sông.
Theo thời gian, ngôi chùa tranh đơn sơ dần xuống cấp. Đến năm 1697, trong giai đoạn Hội An phát triển thịnh vượng, các thương nhân người Phúc Kiến đã mua lại nền chùa cũ để xây dựng hội quán, vừa làm nơi sinh hoạt của cộng đồng đồng hương, vừa đáp ứng nhu cầu thờ tự và tín ngưỡng.
Ban đầu công trình vẫn được gọi là Kim Sơn Tự. Đến năm 1757, hội quán được trùng tu, mở rộng quy mô và chính thức mang tên Phúc Kiến hội quán như ngày nay.
Những năm đầu, hội quán chủ yếu được dựng bằng gỗ. Qua nhiều lần trùng tu, công trình dần trở nên bề thế, kiên cố hơn với tường gạch và mái ngói âm dương. Đợt trùng tu lớn năm 1757 đã xây dựng lại toàn bộ công trình bằng gạch và ngói, ghi dấu sự đóng góp của cộng đồng người Hoa cùng tài nghệ của những người thợ thủ công.
Năm 1990, Hội quán Phúc Kiến được xếp hạng Di tích Lịch sử – Văn hóa cấp quốc gia. Từ thập niên 1980, hội quán mở cửa đón khách tham quan và nhanh chóng trở thành một điểm đến quen thuộc trong hành trình khám phá phố cổ Hội An.
Kiến trúc đặc sắc giữa lòng phố cổ
Hội quán Phúc Kiến được xây dựng theo bố cục hình chữ Tam, một kiểu bố cục truyền thống của kiến trúc hội quán Trung Hoa. Từ cổng chính trên đường Trần Phú, du khách lần lượt đi qua sân tiền cảnh, hai dãy nhà Đông và Tây đối xứng, chính điện, sân sau rồi đến hậu điện. Cách tổ chức không gian nối tiếp tạo nên chiều sâu và vẻ bề thế cho toàn bộ công trình.
Sắc đỏ là màu chủ đạo của hội quán, hiện diện từ cổng tam quan, cột kèo, lồng đèn đến những câu đối. Trong văn hóa Á Đông, màu đỏ thường gắn với may mắn, thịnh vượng và những điều tốt lành.
Cổng tam quan
Cổng tam quan là một trong những điểm nhấn kiến trúc nổi bật nhất của hội quán. Cổng có ba lối vào, phía trên lợp mái ngói âm dương cong vút và đắp hình lưỡng long chầu nguyệt.
Mặt cổng được khảm sành sứ cầu kỳ, nổi bật ở chính giữa là dòng chữ Hán “Kim Sơn Tự”, gợi nhắc tên gọi ban đầu của công trình.
Hai bên cổng đặt tượng ông Nhật và bà Nguyệt, tượng trưng cho trời và đất, âm và dương. Ba lối cửa của cổng tam quan cũng mang ý nghĩa biểu trưng cho Thiên – Địa – Nhân, thể hiện sự hài hòa giữa trời, đất và con người.
Bước qua cổng, du khách như tách khỏi sự náo nhiệt của phố xá bên ngoài. Sân trời phía trong được bố trí cây xanh, bonsai và tiểu cảnh hồ nước, tạo nên một không gian thoáng đãng, thanh tịnh.
Chính điện và đời sống tín ngưỡng
Chính điện là không gian trang nghiêm và lộng lẫy nhất của Hội quán Phúc Kiến. Ở vị trí trung tâm là tượng Thiên Hậu Thánh Mẫu, vị nữ thần biển được cộng đồng ngư dân và thương nhân đi biển tôn kính, cầu mong sự che chở và bình an trên những chuyến hải trình.
Hai bên là tượng Thần Thiên Lý Nhãn và Thần Thuận Phong Nhĩ, những vị thần được xem là có khả năng nhìn xa, nghe rộng và luôn theo hầu, hỗ trợ Thiên Hậu cứu giúp dân chúng.
Trong chính điện còn có mô hình một chiếc thuyền buồm cổ của thương nhân thế kỷ XIX, gợi nhớ những chuyến hải trình xưa và niềm tin của người đi biển vào sự che chở của trời biển.
Toàn bộ không gian hội quán được sắp đặt theo quan niệm phong thủy hài hòa, gửi gắm những ước vọng về may mắn, thuận lợi và cuộc sống bình an. Không gian trầm mặc, ánh sáng dịu nhẹ cùng hương trầm tạo nên bầu không khí đặc biệt cho khu vực thờ tự.
Phía sau chính điện là hậu điện, nơi thờ nhiều vị thần và tổ tiên, phản ánh đời sống tín ngưỡng phong phú của cộng đồng người Hoa.
Tại đây có ban thờ Lục Tánh Vương Gia, sáu vị tiền hiền người Phúc Kiến từng có công phò nhà Minh và tử tiết, được tôn làm thần bảo trợ cộng đồng. Bên cạnh đó là các án thờ Thập Nhị Bà Mụ và Tam vị Chúa Sanh Thai, những vị nữ thần gắn với việc sinh nở, phù hộ con cái bình an và khỏe mạnh.
Việc thờ phụng nhiều vị thần dưới cùng một mái hội quán phản ánh những mong ước đa dạng của cộng đồng người Hoa xưa, từ cầu mong sông nước thuận hòa, làm ăn phát đạt đến gia đình ấm êm, con cháu đông vui.
Vòng hương trầm và những hiện vật quý
Một trong những hình ảnh đặc trưng mà du khách dễ bắt gặp tại Hội quán Phúc Kiến là những vòng hương trầm lớn treo trên trần. Người dân và du khách thường mua vòng hương, viết lời cầu nguyện lên những mảnh giấy nhỏ rồi treo lên cao.
Có những vòng hương cháy liên tục trong nhiều tuần, thậm chí có loại kéo dài khoảng 30 ngày. Khi hương tàn, những lời nguyện ước được hóa vàng theo nghi thức truyền thống.
Những vòng nhang treo lơ lửng dưới mái ngói, tỏa khói trong ánh sáng tự nhiên tạo nên một khung cảnh vừa huyền ảo vừa thanh tịnh. Đây cũng là một trong những hình ảnh đặc trưng giúp du khách cảm nhận rõ hơn đời sống tín ngưỡng vẫn đang được duy trì trong công trình cổ.
Hội quán hiện còn lưu giữ nhiều hiện vật có giá trị, tiêu biểu như đại hồng chung đúc năm 1790, đôi trống đồng cổ, các lư hương, tượng thờ bằng gỗ thếp vàng và 14 bức hoành phi chạm khắc chữ Hán, sơn son thếp vàng.
Mỗi hiện vật góp phần phản ánh đời sống tín ngưỡng của cộng đồng người Hoa, đồng thời cho thấy sự phát triển của Hội An trong thời kỳ thương cảng hưng thịnh và tài nghệ của những người thợ thủ công xưa.
Trải nghiệm tham quan Hội quán Phúc Kiến
Hội quán Phúc Kiến nằm trong tuyến tham quan phố cổ Hội An nên rất thuận tiện để kết hợp với nhiều điểm di sản nổi tiếng khác như Chùa Cầu, Hội quán Quảng Đông, Hội quán Triều Châu và Nhà cổ Tấn Ký.
Ngay từ khi bước qua cổng tam quan, du khách có thể cảm nhận sự thay đổi rõ rệt của không gian. Nhịp sống náo nhiệt bên ngoài nhường chỗ cho sân trời yên tĩnh, những mái ngói cổ, lồng đèn đỏ và các chi tiết chạm khắc rồng phượng.
Đây cũng là địa điểm phù hợp với những du khách yêu thích kiến trúc cổ và nhiếp ảnh. Cổng tam quan, sân trời, lồng đèn, mái ngói và nội thất cổ tạo nên nhiều góc hình mang đậm dấu ấn phố Hội.
Du khách có thể dành thời gian dừng lại trước bàn thờ Thiên Hậu, tìm hiểu ý nghĩa của các vị thần được thờ trong hội quán và quan sát những hoạt động tín ngưỡng của cộng đồng.
Vào các ngày rằm, mùng Một âm lịch và những dịp lễ lớn của cộng đồng người Hoa, không khí tại hội quán thường trở nên nhộn nhịp hơn. Đặc biệt, Tết Nguyên tiêu vào rằm tháng Giêng âm lịch và lễ Vía Bà Thiên Hậu vào ngày 23 tháng 3 âm lịch là những dịp quan trọng trong đời sống tín ngưỡng tại đây.
Nếu đến đúng dịp lễ hội, du khách có thể bắt gặp các nghi thức dâng hương, hoạt động cộng đồng, múa lân và những sinh hoạt văn hóa truyền thống. Đây là cơ hội để hiểu thêm về đời sống tâm linh và bản sắc cộng đồng của cư dân Phúc Kiến tại Hội An.
Sau khi tham quan hội quán, du khách có thể tiếp tục tản bộ trên đường Trần Phú, ghé chợ Hội An hoặc thưởng thức những món ăn đặc trưng của phố Hội như cao lầu, mì Quảng và các món ăn đường phố.
Thời điểm tham quan và thông tin cần biết
Thời điểm thích hợp để ghé Hội quán Phúc Kiến là buổi sáng sớm hoặc chiều muộn, khi thời tiết dễ chịu và lượng khách thường chưa quá đông. Buổi sáng cũng là lúc du khách có thể bắt gặp người dân địa phương đến dâng hương, cầu an trước khi bắt đầu ngày mới.
Vào mùa hè, nên hạn chế khoảng giữa trưa khi thời tiết nắng nóng để có trải nghiệm tham quan thoải mái hơn.
Địa chỉ: 46 Trần Phú, phường Hội An, thành phố Đà Nẵng, ngay trung tâm phố cổ và gần chợ Hội An.
Giờ mở cửa: Thông thường từ 7:00 đến 17:00 hằng ngày.
Vé tham quan: Hội quán Phúc Kiến thuộc cụm di tích phố cổ Hội An. Du khách cần mua vé tham quan phố cổ tại các quầy vé trung tâm để vào hội quán và lựa chọn tham quan thêm một số di tích khác theo quy định.
Khi tham quan, du khách nên mặc trang phục lịch sự, giữ trật tự và tôn trọng không gian thờ tự. Hạn chế chạm vào hiện vật cổ và tuân thủ quy định chụp ảnh tại khu vực bàn thờ chính.
Khu vực xung quanh hội quán có nhiều cửa hàng bán đồ thủ công mỹ nghệ, lồng đèn Hội An, tranh ảnh và các sản phẩm lưu niệm. Gần hội quán cũng có nhiều quán nước, quán ăn vặt phục vụ các món chè, tào phớ, bánh ít và những món ăn đường phố khác.
Nếu có dịp tìm hiểu ẩm thực của cộng đồng người Hoa tại Hội An, du khách có thể thử bún xào Phúc Kiến, món ăn kết hợp sợi bún gạo với tôm khô, mực khô, thịt heo thái hạt lựu và rau cải.
Hội quán Phúc Kiến trong hành trình khám phá Hội An
Hội quán Phúc Kiến không chỉ là một công trình kiến trúc cổ mà còn là nơi lưu giữ ký ức về cộng đồng người Phúc Kiến và vai trò của họ trong lịch sử thương cảng Hội An.
Từ cổng tam quan rực sắc đỏ, những mái ngói âm dương, các chi tiết chạm khắc tinh xảo đến những vòng hương trầm lặng lẽ tỏa khói trong chính điện, mỗi không gian đều góp phần kể lại câu chuyện về tín ngưỡng, nghệ thuật và đời sống cộng đồng của một đô thị từng là nơi gặp gỡ của nhiều nền văn hóa.
Giữa lòng phố cổ hôm nay, Hội quán Phúc Kiến vẫn giữ được vẻ uy nghiêm, cổ kính và trầm mặc, trở thành một điểm đến quan trọng để du khách cảm nhận chiều sâu văn hóa của Hội An và khám phá những giá trị di sản đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
