Chùa Cầu Hội An

Chùa Cầu Hội An, còn được biết đến với tên gọi Cầu Nhật Bản hoặc Lai Viễn Kiều, là một trong những công trình kiến trúc tiêu biểu nhất của phố cổ Hội An. Nằm tại khu vực tiếp giáp đường Nguyễn Thị Minh Khai và Trần Phú, cây cầu bắc qua một con lạch nhỏ trong khu đô thị cổ, gắn liền với lịch sử hình thành và phát triển của Hội An như một thương cảng quốc tế sầm uất.

Trải qua hơn 400 năm, Chùa Cầu không chỉ giữ vai trò kết nối giao thông trong khu phố cổ mà còn trở thành một biểu tượng văn hóa, kiến trúc và tín ngưỡng đặc trưng của Hội An.

Dấu ấn của thương nhân Nhật Bản

Chùa Cầu được xây dựng vào đầu thế kỷ XVII bởi các thương nhân Nhật Bản từng đến định cư và buôn bán tại Hội An. Trong thời kỳ Hội An phát triển mạnh mẽ với vai trò một thương cảng quốc tế, cộng đồng thương nhân Nhật Bản đã góp phần tạo nên nhiều dấu ấn trong đời sống đô thị và văn hóa địa phương.

Ban đầu, công trình được gọi là Cầu Nhật Bản, bởi nguồn gốc gắn với cộng đồng người Nhật. Đến năm 1653, phần kiến trúc thờ tự được dựng thêm, nối vào lan can phía bắc và nhô ra giữa cầu. Từ đó, người dân địa phương quen gọi công trình là Chùa Cầu.

Đây được xem là công trình kiến trúc có gốc tích Nhật Bản đặc biệt còn lại trong lòng phố cổ Hội An, đồng thời thể hiện rõ quá trình giao lưu văn hóa giữa các cộng đồng từng sinh sống và giao thương tại thương cảng này.

Lai Viễn Kiều và ý nghĩa “bạn phương xa đến”

Một trong những dấu ấn nổi bật của Chùa Cầu là tấm biển lớn chạm nổi ba chữ Hán “Lai Viễn Kiều” đặt trên cửa chính.

Theo tư liệu được lưu truyền, năm 1719, chúa Nguyễn Phúc Chu trong chuyến thăm Hội An đã đặt tên cho cây cầu là Lai Viễn, mang ý nghĩa “bạn phương xa đến”. Tên gọi này gợi nhắc vai trò của Hội An như một điểm giao thương quốc tế, nơi đón tiếp thương nhân và cư dân đến từ nhiều vùng đất khác nhau.

Tên gọi Lai Viễn Kiều vì thế không chỉ gắn với bản thân cây cầu mà còn phản ánh vị trí đặc biệt của Hội An trong lịch sử giao lưu thương mại và văn hóa khu vực.

Kiến trúc độc đáo giữa Việt Nam, Nhật Bản và Trung Hoa

Chùa Cầu là một công trình có kiến trúc đặc biệt, thể hiện sự giao thoa giữa Việt Nam, Nhật Bản và Trung Quốc. Những ảnh hưởng này được thể hiện qua kết cấu, mái che, các chi tiết trang trí và không gian tín ngưỡng của công trình.

Cây cầu bằng gỗ dài khoảng 18 m, bên trên có mái che với hệ thống mái ngói âm dương. Ở giữa là lối đi qua cầu, hai bên có những hành lang hẹp để người dân có thể dừng chân nghỉ ngơi. Toàn bộ công trình gồm bảy gian bằng gỗ, được sơn son và trang trí bằng nhiều họa tiết chạm khắc công phu.

Mặt chính của Chùa Cầu hướng về phía sông Hoài. Sự kết hợp giữa cầu, mái ngói, hệ thống gỗ và những chi tiết trang trí tạo nên một tổng thể vừa mang dáng dấp của kiến trúc Nhật Bản, vừa hòa quyện với nghệ thuật kiến trúc Việt và Hoa.

Ở hai đầu cầu có tượng thú bằng gỗ đứng chầu. Một đầu là tượng chó, đầu còn lại là tượng khỉ. Theo truyền thống, đây là những con vật được người Nhật coi trọng và thờ phụng từ xa xưa. Một cách lý giải khác liên hệ hình tượng này với thời điểm xây dựng cây cầu.

Không gian tín ngưỡng và truyền thuyết thủy quái

Điểm đặc biệt của Chùa Cầu là phần “chùa” không thờ Phật mà thờ Bắc Đế Trấn Võ, vị thần được xem là có vai trò bảo hộ xứ sở, mang đến niềm vui và hạnh phúc cho con người.

Không gian tín ngưỡng này gắn với truyền thuyết về Mamazu, một loài thủy quái khổng lồ trong văn hóa Nhật Bản. Theo truyền thuyết, con quái vật này nằm dưới lòng đất và mỗi khi quẫy đuôi có thể gây ra động đất, thiên tai. Chùa Cầu được xem như một thanh kiếm trấn xuống lưng con quái vật, giúp ngăn nó quẫy đuôi.

Từ câu chuyện dân gian ấy, Chùa Cầu trở thành một không gian tín ngưỡng gắn với quan niệm trấn yểm thủy quái, thủy tai, thể hiện mong muốn của con người về sự bình an và thuận lợi trong cuộc sống.

Chùa Cầu qua hơn 400 năm lịch sử

Trong suốt lịch sử tồn tại, Chùa Cầu đã nhiều lần được tu bổ để duy trì công trình trước những tác động của thời gian và môi trường tự nhiên. Tư liệu về công trình ghi nhận Chùa Cầu đã trải qua nhiều lần trùng tu, trong đó có ít nhất sáu lần và một số tư liệu ghi nhận bảy lần.

Do nằm trong khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng của mưa lớn và lũ lụt, công trình bằng gỗ xuống cấp tương đối nhanh. Từ năm 2020, sau nhiều đợt bão lũ, một số vị trí phải được gia cố bằng các thanh gỗ chống đỡ để bảo đảm an toàn.

Cuối tháng 12/2022, UBND thành phố Hội An khởi công dự án tu bổ di tích Chùa Cầu với tổng kinh phí hơn 20 tỷ đồng. Công tác tu bổ nhằm bảo tồn các giá trị kiến trúc, lịch sử và văn hóa của công trình, đồng thời bảo đảm Chùa Cầu tiếp tục hiện diện như một phần quan trọng của không gian phố cổ.

Năm 1990, Chùa Cầu được công nhận là Di tích Lịch sử – Văn hóa cấp quốc gia. Đây cũng là một trong những hình ảnh gắn bó sâu sắc nhất với phố cổ Hội An, góp phần tạo nên diện mạo của đô thị đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới.

Biểu tượng của phố cổ Hội An

Chùa Cầu vừa là một công trình giao thông, vừa là không gian tín ngưỡng và một dấu tích quan trọng của quá trình giao lưu văn hóa quốc tế tại Hội An.

Hơn bốn thế kỷ tồn tại đã khiến công trình trở thành một phần ký ức đô thị của Hội An. Những mái ngói phủ rêu, kết cấu gỗ, tượng chó và khỉ, biển hiệu Lai Viễn Kiều cùng không gian phố cổ xung quanh tạo nên hình ảnh đặc trưng mà nhiều du khách liên tưởng ngay khi nhắc đến Hội An.

Hình ảnh Chùa Cầu cũng được in trên tờ tiền polymer mệnh giá 20.000 đồng của Việt Nam, góp phần đưa biểu tượng kiến trúc này đến với đông đảo người dân trên cả nước.

Ngày nay, khi bước qua Chùa Cầu, du khách không chỉ đi qua một cây cầu cổ mà còn đi qua một lát cắt của lịch sử Hội An, nơi những dấu ấn Việt Nam, Nhật Bản và Trung Hoa cùng hiện diện trong một công trình nhỏ nhưng có giá trị đặc biệt.

Thông tin nhanh