Làng nghề chế biến nước mắm Hải Nhuận

Làng Hải Nhuận, nay thuộc phường Phong Quảng, thành phố Huế, là một làng ven biển có đời sống gắn bó lâu đời với nghề đánh bắt, khai thác và chế biến thủy hải sản. Theo tư liệu, làng nằm cách trung tâm huyện lỵ khoảng 25 km về phía Đông Nam và hình thành một cộng đồng cư dân sống dựa vào biển, từ đánh bắt hải sản đến nuôi tôm trên cát.

Trong đời sống của người Hải Nhuận, biển không chỉ cung cấp nguồn thực phẩm mà còn tạo nên những nghề truyền thống được duy trì qua nhiều thế hệ. Từ những mẻ cá, tôm và ruốc sau mỗi chuyến biển, người dân đã biết cách bảo quản bằng muối, tạo thành các loại mắm để sử dụng lâu dài. Từ đó, nghề làm mắm và đặc biệt là chế biến nước mắm dần trở thành một nét riêng của làng.

Nghề làm mắm bắt đầu từ những sản vật của biển

Hải Nhuận là làng ven biển với nhiều hình thức khai thác hải sản quanh năm. Nguồn thủy hải sản vì thế khá phong phú, từ cá, tôm đến ruốc.

Ban đầu, những sản phẩm sau khi phục vụ nhu cầu gia đình được đem bán tại địa phương. Phần hải sản còn lại được người dân trộn với muối rồi cho vào lu, vại để bảo quản. Qua thời gian, cộng đồng tích lũy kinh nghiệm trong việc ướp cá và chế biến thành nhiều loại mắm khác nhau.

Nước mắm trở thành một trong những sản phẩm nổi bật của Hải Nhuận. Cùng với đó là mắm ruốc, mắm cá, mắm dưa, mắm thính, nước mắm ruốc và nước mắm cá. Những sản phẩm này từ lâu đã hiện diện trong bữa ăn của người dân địa phương và được sử dụng tại các vùng quê lân cận.

Nghề làm mắm vì thế hình thành tự nhiên từ nhu cầu bảo quản và sử dụng nguồn hải sản của cư dân ven biển, sau đó được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Từ cá tươi đến lu mắm

Quy trình chế biến nước mắm truyền thống tại Hải Nhuận bắt đầu từ khâu lựa chọn nguyên liệu. Cá phải là cá tươi mới đánh bắt, được chọn lọc và rửa sạch trước khi phối trộn với muối biển.

Theo tư liệu địa phương, tỷ lệ phối trộn là ba phần cá và một phần muối. Cá sau khi trộn muối được đưa vào lu, sau đó miệng lu được gài kín. Những lu mắm được đặt tại nơi khô ráo, an toàn và tránh gió.

Quá trình ủ kéo dài khoảng 12 tháng. Khi cá đã chín rục thành mắm, nguyên liệu được đưa ra sàng lọc để thu được phần nước mắm.

Đây là công đoạn đòi hỏi sự kiên nhẫn. Người làm nghề phải chờ đợi quá trình biến đổi tự nhiên của cá và muối trong thời gian dài trước khi có thể thu được sản phẩm hoàn chỉnh.

Hương vị của biển trong từng giọt nước mắm

Sau thời gian ủ, nước mắm được lọc từ lu mắm. Theo tư liệu, quá trình này kết hợp với điều kiện nắng nóng của vùng biển tạo nên hương vị đặc trưng của sản phẩm.

Nước mắm Hải Nhuận được mô tả có vị đậm đà và mùi thơm đặc trưng. Qua nhiều thế hệ, người dân vẫn cố gắng duy trì phương thức chế biến truyền thống để giữ lại hương vị quen thuộc của nước mắm làng.

Giá trị của sản phẩm không chỉ nằm ở nguyên liệu cá và muối mà còn ở kinh nghiệm xử lý, tỷ lệ phối trộn, thời gian ủ và cách bảo quản. Những kinh nghiệm ấy được tích lũy trong quá trình làm nghề và trở thành một phần tri thức của cộng đồng ven biển.

Những sản phẩm mắm trong đời sống Hải Nhuận

Bên cạnh nước mắm, Hải Nhuận còn có nhiều sản phẩm chế biến từ nguồn hải sản địa phương. Mắm ruốc, mắm cá, mắm dưa, mắm thính, nước mắm ruốc và nước mắm cá là những sản phẩm quen thuộc trong đời sống của người dân.

Từ một phương thức bảo quản thực phẩm, nghề làm mắm dần trở thành một phần của văn hóa ẩm thực địa phương. Các sản phẩm mắm giúp người dân tận dụng nguồn hải sản theo mùa, đồng thời tạo thêm giá trị cho sản vật sau mỗi chuyến biển.

Những món mắm dân dã ấy cũng góp phần tạo nên hương vị riêng trong bữa cơm của cư dân ven biển và được sử dụng tại các vùng quê lân cận.

Nghề truyền thống gắn với đời sống ven biển

Nghề chế biến nước mắm Hải Nhuận là một phần trong hệ thống sinh kế của cộng đồng ven biển. Người dân trong làng, từ phụ nữ đến những người lớn tuổi, đều tham gia vào các hoạt động liên quan đến biển và chế biến thủy hải sản.

Từ nghề đánh bắt, nguồn nguyên liệu được đưa vào các công đoạn chế biến, tạo nên chuỗi giá trị gắn với đời sống của làng. Nghề làm mắm vì vậy vừa tận dụng được sản vật địa phương, vừa tạo ra sản phẩm có thể bảo quản và tiêu thụ trong thời gian dài hơn.

Theo tư liệu, nghề chế biến nước mắm tại Hải Nhuận được thực hiện theo phương pháp truyền thống, đồng thời hoạt động sản xuất được thực hiện theo các yêu cầu về vệ sinh an toàn thực phẩm, môi trường và quy định pháp luật.

Làng nghề truyền thống của Hải Nhuận

Làng nghề chế biến nước mắm Hải Nhuận, trước đây thuộc xã Phong Hải, huyện Phong Điền, nay thuộc phường Phong Quảng, thành phố Huế, được công nhận là làng nghề truyền thống tỉnh Thừa Thiên Huế theo Quyết định số 3079/QĐ-UBND ngày 28/12/2018.

Từ những mẻ cá tươi được đánh bắt ngoài biển, người dân Hải Nhuận đã hình thành một nghề chế biến gắn với điều kiện tự nhiên và đời sống cộng đồng. Cá, muối, những chiếc lu và thời gian tạo nên một quy trình tưởng chừng giản dị nhưng đòi hỏi kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều thế hệ.

Nước mắm Hải Nhuận vì thế không chỉ là một sản phẩm của biển. Trong mỗi lu mắm còn có câu chuyện về nghề đánh bắt, cách người dân tận dụng sản vật địa phương và một phương thức chế biến truyền thống đã trở thành một phần ký ức ẩm thực của làng ven biển Huế.

Thông tin cơ bản