Làng nghề đan lưới Vân Trình

Làng Vân Trình, nay thuộc phường Phong Dinh, thành phố Huế, còn được gọi là làng Triền hay làng Rào, là một trong những làng quê có lịch sử lâu đời của vùng đất Thuận Hóa. Sự hình thành của làng gắn với quá trình người Việt di dân vào phương Nam để khai phá, mở mang vùng đất mới theo tiếng gọi của Chúa Nguyễn Hoàng.

Trong hành trình ấy, người dân Vân Trình đã mang theo nghề đan lưới từ quê gốc, tiếp tục duy trì nghề để phục vụ hoạt động đánh bắt thủy sản bên cạnh sản xuất nông nghiệp. Trải qua hơn 500 năm, nghề đan lưới vẫn được gìn giữ và trở thành một phần trong đời sống kinh tế, văn hóa của cộng đồng địa phương.

Nghề đan lưới theo bước chân người mở cõi

Theo tư liệu, nghề đan lưới Vân Trình có lịch sử hơn 500 năm. Khi đến vùng đất Thuận Hóa, cư dân mang theo kỹ thuật đan lưới như một nghề phụ trợ cho cuộc sống. Những tấm lưới phục vụ đánh bắt cá vừa đáp ứng nhu cầu sinh kế của gia đình, vừa tạo thêm nguồn thu nhập bên cạnh công việc đồng áng.

Nghề đan lưới ban đầu hoàn toàn dựa vào kỹ thuật thủ công. Người thợ phải tự chuẩn bị nguyên liệu, xe sợi, đan từng mắt lưới và hoàn thiện các bộ phận của một tay lưới bằng những dụng cụ đơn giản. Công việc đòi hỏi sự kiên nhẫn, đôi tay khéo léo và kinh nghiệm được truyền qua nhiều thế hệ.

Theo thời gian, nghề hình thành một không gian sản xuất gắn với đời sống làng quê. Những người làm nông có thể tranh thủ thời gian sau mùa vụ để đan lưới, tạo thêm thu nhập cho gia đình.

Từ sợi tơ đến một tay lưới hoàn chỉnh

Trong phương thức truyền thống, nguyên liệu làm lưới chủ yếu là sợi chỉ tơ tự nhiên. Người dân dùng những chiếc kim đan làm bằng tre để tạo nên từng mắt lưới.

Phần phao và chì giữ vai trò quan trọng trong việc giúp lưới đứng và giữ được độ cân bằng khi giăng xuống nước. Chì được tán mỏng rồi gắn vào dây gất đòn ở phía dưới của tay lưới, trong khi hàng phao được bố trí ở phía trên.

Phao truyền thống được làm từ cây re khai thác trong rừng. Sau khi chặt về, phao được xử lý và nhuộm màu bằng quả dành dành hoặc lá, vỏ của một số loại cây rừng. Việc nhuộm vừa giúp phân biệt màu sắc, vừa góp phần tăng độ bền của phao trong quá trình sử dụng.

Từ những nguyên liệu đơn giản ấy, người thợ phải thực hiện nhiều công đoạn để hoàn thành một tay lưới. Tất cả đều dựa vào kỹ thuật thủ công và kinh nghiệm thực tế của người làm nghề.

Từ nghề thủ công đến sản xuất bằng máy

Cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, phương thức sản xuất lưới ở Vân Trình đã có nhiều thay đổi. Nếu trước đây toàn bộ màng lưới đều được đan bằng tay thì hiện nay màng lưới dệt bằng máy đã thay thế phần lớn, thậm chí theo tư liệu là thay thế hoàn toàn màng lưới đan thủ công.

Những công đoạn còn lại chủ yếu tập trung vào việc hoàn thiện sản phẩm như kết phao, gắn chì và một số thao tác thủ công khác. Sự kết hợp giữa máy móc và kỹ năng truyền thống giúp rút ngắn thời gian sản xuất, đồng thời đáp ứng nhu cầu của thị trường ngày càng lớn.

Sự thay đổi này cũng cho thấy khả năng thích ứng của làng nghề. Nghề đan lưới không còn giữ nguyên phương thức sản xuất thủ công ban đầu, nhưng những kỹ năng hoàn thiện và kinh nghiệm nghề vẫn tiếp tục được duy trì trong cộng đồng.

Nghề phụ tạo sinh kế cho người dân

Ngày nay, nghề đan lưới vẫn được người dân Vân Trình duy trì như một nghề phụ quan trọng, đặc biệt trong những thời gian nông nhàn sau hai vụ lúa.

Theo tư liệu, nghề từng thu hút khoảng 800 lao động trong làng và các khu vực lân cận tham gia sản xuất. Một thông tin khác trong nguồn cho biết nghề tạo việc làm và thu nhập cho hơn 500 lao động của làng ở nhiều độ tuổi. Sản phẩm được tiêu thụ tại thị trường trong và ngoài tỉnh.

Sự khác nhau về số liệu lao động giữa các phần tư liệu cho thấy quy mô nhân lực của nghề có thể thay đổi theo từng thời điểm. Tuy nhiên, các thông tin đều cho thấy đan lưới vẫn là một nghề tạo thêm việc làm và thu nhập đáng kể cho cộng đồng địa phương.

Với đặc điểm có thể tận dụng thời gian ngoài mùa vụ, nghề phù hợp với đời sống của cư dân nông nghiệp. Người dân có thể vừa duy trì sản xuất nông nghiệp, vừa tham gia làm lưới để cải thiện thu nhập gia đình.

Ngày giỗ tổ của làng nghề

Không chỉ được duy trì như một nghề sinh kế, đan lưới Vân Trình còn có không gian văn hóa riêng của cộng đồng. Hằng năm, người dân trong làng lấy ngày 12 tháng 2 âm lịch làm ngày giỗ tổ nghề.

Ngày giỗ tổ là dịp cộng đồng tưởng nhớ người đi trước và thể hiện sự trân trọng đối với nghề đã được truyền lại qua nhiều thế hệ. Đây cũng là một phần trong đời sống tinh thần của làng nghề, góp phần duy trì ý thức về nguồn gốc và sự tiếp nối của nghề truyền thống.

Nghề đan lưới Vân Trình được công nhận là nghề truyền thống

Làng nghề đan lưới Vân Trình được UBND tỉnh công nhận là Nghề truyền thống của tỉnh theo Quyết định số 971/QĐ-UBND ngày 12/5/2016.

Sự công nhận này ghi nhận quá trình tồn tại và phát triển lâu đời của nghề đan lưới Vân Trình, đồng thời tạo cơ sở để tiếp tục duy trì nghề, bảo tồn kỹ năng truyền thống và phát huy giá trị kinh tế của một nghề thủ công đã đồng hành với cộng đồng địa phương qua nhiều thế kỷ.

Thông tin cơ bản