Nhà lưu niệm Huỳnh Thúc Kháng

Nằm bên Quốc lộ 40B, giữa làng quê Tiên Cảnh, thuộc huyện Tiên Phước, tỉnh Quảng Nam trước đây, nay là xã Thạnh Bình, thành phố Đà Nẵng, Nhà lưu niệm Huỳnh Thúc Kháng là di tích gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp của một nhà yêu nước tiêu biểu trong lịch sử Việt Nam đầu thế kỷ XX. Từng kỷ vật, trang báo và đường nét chạm khắc cổ kính tại đây không chỉ lưu giữ ký ức về một nhân cách lớn mà còn góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần liêm chính và ý thức cống hiến cho các thế hệ hôm nay.

Từ trung tâm thành phố Tam Kỳ, du khách đi về phía Tây khoảng 35 km để đến quê hương của cụ Huỳnh. Ngôi nhà lưu niệm nằm giữa khu vườn rộng hơn 1.000 m², mang vẻ đẹp thanh bình, cổ kính và trang nghiêm. Không gian nơi đây gợi nhắc về cuộc đời của một chí sĩ đã dành trọn tâm huyết cho sự nghiệp đấu tranh vì dân tộc.

Lịch sử hình thành và kiến trúc Nhà lưu niệm Huỳnh Thúc Kháng

Ngôi nhà do thân sinh của cụ Huỳnh là ông Huỳnh Văn Phương dựng vào năm 1869, theo phong cách kiến trúc thời Nguyễn. Công trình có diện tích khoảng 90 m², gồm ba gian, hai chái, với hệ khung gỗ vững chắc và những đường chạm trổ tinh xảo.

Trải qua nhiều lần trùng tu, tôn tạo, ngôi nhà vẫn cơ bản giữ được dáng vẻ kiến trúc ban đầu. Mái ngói truyền thống, kết cấu gỗ và cách bố trí không gian tạo nên vẻ đẹp mộc mạc nhưng uy nghiêm, phản ánh đặc trưng của nhà ở truyền thống vùng Quảng Nam.

Bước vào gian giữa, không gian thờ tự hiện lên trang trọng và tĩnh lặng. Trên bàn thờ tổ tiên là những hoa văn chạm khắc tinh tế, nổi bật với hình con dơi ngậm chuỗi vòng và đôi rồng được chạm từ gỗ mít. Chính giữa đặt mục chủ ghi tên những người thân đã khuất, phía trước là bàn thờ cụ Huỳnh Thúc Kháng.

Từng chi tiết trong ngôi nhà đều góp phần tái hiện không gian sinh hoạt, tín ngưỡng của một gia đình truyền thống, đồng thời gợi nhắc về dòng họ có truyền thống học hành và tinh thần yêu nước.

Huỳnh Thúc Kháng: Cuộc đời và sự nghiệp của một chí sĩ yêu nước

Theo tư liệu giới thiệu tại di tích, Huỳnh Thúc Kháng sinh năm 1876 tại làng Thạnh Bình, tổng Tiên Giang Thượng, huyện Hà Đông, phủ Thăng Bình, nay thuộc xã Thạnh Bình, thành phố Đà Nẵng.

Thuở nhỏ, cụ có tên là Thước. Khi đi học, cụ lấy tên Hanh; đến năm 1900, cụ đổi tên thành Huỳnh Thúc Kháng, tự Giới Sanh, hiệu Mính Viên.

Con đường khoa cử của cụ sớm ghi dấu những thành tích nổi bật. Năm 16 tuổi, cụ thi vào trường ba; năm 1900, khi 25 tuổi, cụ đỗ cử nhân. Đến năm 1904, cụ tiếp tục đỗ tiến sĩ. Tuy thành đạt trên con đường học vấn, cụ không chỉ theo đuổi sự nghiệp khoa bảng mà còn dấn thân vào phong trào yêu nước, trở thành một trong những nhân vật tiêu biểu của phong trào Duy Tân ở miền Trung.

Năm 1908, khi phong trào chống sưu thuế bùng nổ tại Quảng Nam và lan rộng khắp miền Trung, cụ Huỳnh cùng nhiều thân sĩ yêu nước bị thực dân Pháp bắt giữ, kết án tù chung thân và đày ra Côn Đảo. Đến năm 1921, cụ mới được trả tự do, tiếp tục con đường đấu tranh và cống hiến cho dân tộc.

Cuộc đời cụ Huỳnh là hành trình bền bỉ theo đuổi lý tưởng yêu nước, từ hoạt động vận động cải cách đến đấu tranh trên nghị trường và dùng báo chí làm phương tiện truyền bá tư tưởng tiến bộ.

Hoạt động chính trị và vai trò trong phong trào Duy Tân

Sau khi trở về từ Côn Đảo, Huỳnh Thúc Kháng tiếp tục tham gia các hoạt động chính trị nhằm cải thiện đời sống xã hội và bảo vệ quyền lợi của người dân.

Năm 1926, khi chính quyền Pháp cải tổ Hội đồng Tư vấn thành Viện Dân biểu Trung Kỳ, cụ ứng cử và đắc cử Viện trưởng. Cụ mong muốn sử dụng nghị trường làm diễn đàn đấu tranh, thúc đẩy cải cách dân chủ và lên tiếng vì quyền lợi dân tộc.

Tuy nhiên, sau hai năm hoạt động, nhận thấy Viện Dân biểu không có thực quyền và chủ yếu phục vụ mục đích chính trị của chính quyền thực dân, cụ quyết định từ chức.

Quyết định này thể hiện thái độ kiên định của một người hoạt động chính trị không chấp nhận đánh đổi nguyên tắc và lý tưởng vì những vị trí danh nghĩa. Đối với cụ Huỳnh, việc tham gia chính trường chỉ có ý nghĩa khi có thể góp phần bảo vệ quyền lợi của nhân dân và thúc đẩy những thay đổi thực chất.

Báo Tiếng Dân: Tiếng nói của tinh thần dân tộc

Năm 1927, Huỳnh Thúc Kháng sáng lập tờ Tiếng Dân tại Huế, một tờ báo Quốc ngữ có ảnh hưởng lớn ở Trung Kỳ trong giai đoạn bấy giờ.

Trong 16 năm hoạt động, từ năm 1927 đến năm 1943, tờ báo xuất bản tổng cộng 1.766 số. Tiếng Dân trở thành diễn đàn phản ánh những vấn đề chính trị, xã hội và đời sống đương thời, đồng thời góp phần tập hợp trí thức tiến bộ, khơi dậy ý thức dân tộc và nuôi dưỡng khát vọng độc lập.

Trong bối cảnh báo chí phải hoạt động dưới sự kiểm soát của chính quyền thực dân, việc duy trì một tờ báo có tiếng nói riêng đòi hỏi sự kiên trì, bản lĩnh và tinh thần trách nhiệm. Tiếng Dân không chỉ tạo được ảnh hưởng tại Trung Kỳ mà còn được biết đến ở nhiều nơi trong cả nước, trước khi bị buộc đình bản vào năm 1943.

Di sản báo chí của cụ Huỳnh cho thấy vai trò của ngôn luận trong đời sống xã hội và trong quá trình hình thành nhận thức chính trị của người Việt đầu thế kỷ XX.

Huỳnh Thúc Kháng sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Huỳnh Thúc Kháng được Chủ tịch Hồ Chí Minh mời giữ chức Bộ trưởng Bộ Nội vụ trong Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Tháng 6/1946, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp đàm phán, cụ được giao đảm nhiệm cương vị Quyền Chủ tịch nước. Cụ cũng là một trong những người sáng lập và giữ chức Hội trưởng Hội Liên hiệp Quốc dân Việt Nam.

Cuối năm 1946, khi cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ, cụ được Chính phủ Trung ương cử đi kinh lý miền Trung. Trong hoàn cảnh đất nước bước vào cuộc kháng chiến đầy gian khổ, cụ tiếp tục thực hiện nhiệm vụ được giao dù tuổi đã cao.

Ngày 21/4/1947, cụ Huỳnh Thúc Kháng qua đời tại Quảng Ngãi do tuổi cao, sức yếu. Theo di nguyện, cụ được nhân dân đưa về an táng trên đỉnh núi Thiên Ấn, Quảng Ngãi.

Với tài năng, đức độ và lòng yêu nước, cụ được người dân trìu mến gọi bằng hai tiếng thân thương: “Cụ Huỳnh”. Cách gọi giản dị ấy thể hiện sự kính trọng và tình cảm sâu sắc mà nhân dân dành cho một người đã cống hiến trọn đời cho đất nước.

Những kỷ vật kể chuyện lịch sử

Bên trong Nhà lưu niệm Huỳnh Thúc Kháng, nhiều kỷ vật gắn với cuộc đời của cụ được gìn giữ và giới thiệu đến khách tham quan. Mỗi hiện vật là một dấu nối giữa ký ức cá nhân và những biến động lớn của lịch sử dân tộc.

Trên chiếc bàn gỗ cũ, những vật dụng như kính, hộp đựng đồ và đồng hồ từng đồng hành cùng cụ Huỳnh gợi lên hình ảnh một nhà yêu nước trong đời sống thường ngày. Những món đồ giản dị ấy giúp người xem hình dung rõ hơn về con người phía sau những dấu mốc chính trị và hoạt động xã hội.

Đáng chú ý, một số bản báo Tiếng Dân vẫn được lưu giữ với màu giấy ngả vàng theo thời gian. Những trang báo này gợi nhớ một giai đoạn sôi động của báo chí Quốc ngữ, khi ngôn luận trở thành phương tiện quan trọng để truyền tải tư tưởng, phản ánh đời sống và nuôi dưỡng tinh thần dân tộc.

Bên cạnh đó là đôi guốc mộc giản dị, phiên bản được làm theo hiện vật gốc tại Quảng Ngãi theo tư liệu giới thiệu. Hình ảnh đôi guốc gợi nhắc những bước chân bền bỉ của cụ trong những năm tháng hoạt động và cống hiến cho đất nước.

Từ những vật dụng cá nhân đến từng trang báo cũ, hệ thống kỷ vật tại nhà lưu niệm giúp lịch sử trở nên gần gũi hơn. Thay vì chỉ tiếp cận các sự kiện qua sách vở, khách tham quan có thể cảm nhận phần nào cuộc sống, tính cách và tinh thần kiên định của một chí sĩ yêu nước.

Giá trị lịch sử và ý nghĩa giáo dục truyền thống

Giữa khu vườn rợp bóng cây, ngôi nhà gỗ vẫn lặng lẽ hiện diện như một chứng nhân của thời gian. Những đường chạm khắc, trang báo và kỷ vật được lưu giữ tại đây không chỉ kể câu chuyện về Huỳnh Thúc Kháng mà còn phản ánh một giai đoạn lịch sử nhiều biến động của Việt Nam.

Giá trị của di tích nằm ở sự kết nối giữa không gian gia đình truyền thống và hành trình cống hiến cho dân tộc của một nhân vật lịch sử. Từ ngôi nhà nơi cụ sinh ra và lớn lên, khách tham quan có thể hiểu thêm về môi trường văn hóa đã góp phần hình thành nhân cách, ý chí và lý tưởng của cụ.

Nhà lưu niệm cũng mang ý nghĩa giáo dục sâu sắc đối với thế hệ trẻ. Những câu chuyện về việc cụ kiên trì theo đuổi lý tưởng, từ chối những vị trí không phù hợp với nguyên tắc của mình và sử dụng báo chí để lên tiếng vì dân tộc là những bài học về bản lĩnh, liêm chính và trách nhiệm công dân.

Đối với du khách yêu thích lịch sử và văn hóa, nơi đây là điểm đến giúp tìm hiểu về một chí sĩ tiêu biểu, đồng thời khám phá kiến trúc nhà cổ và truyền thống khoa bảng của vùng đất Quảng Nam xưa.

Kinh nghiệm tham quan Nhà lưu niệm Huỳnh Thúc Kháng

Nhà lưu niệm nằm bên Quốc lộ 40B, tại xã Thạnh Bình, thành phố Đà Nẵng. Theo thông tin trong tư liệu, địa điểm cách trung tâm thành phố Tam Kỳ khoảng 35 km về phía Tây.

Khi đến tham quan, du khách có thể dành thời gian tìm hiểu kiến trúc ngôi nhà, quan sát các hiện vật, đọc những tư liệu về cuộc đời cụ Huỳnh và tìm hiểu vai trò của báo Tiếng Dân trong lịch sử báo chí Việt Nam.

Do đây là không gian tưởng niệm và thờ tự, du khách nên lựa chọn trang phục lịch sự, giữ gìn trật tự và tôn trọng các quy định tại di tích.

Một chuyến ghé thăm không chỉ giúp bổ sung kiến thức lịch sử mà còn mang đến cơ hội nhìn lại những giá trị bền vững mà tiền nhân để lại: lòng yêu nước, sự chính trực và tinh thần tận hiến vì cộng đồng.

Thông tin nhanh