Mộ ông Banjiro

Mộ ông Banjiro là một di tích gắn với lịch sử giao lưu giữa Việt Nam và Nhật Bản tại Hội An, đặc biệt là giai đoạn các thương nhân Nhật Bản đến cư trú, buôn bán tại đô thị thương cảng này từ cuối thế kỷ XVI đến đầu thế kỷ XVII. Ngôi mộ được cho là nơi an nghỉ của một thương gia Nhật Bản đã mất tại Hội An và hiện vẫn lưu giữ nhiều dấu tích kiến trúc, bia ký có giá trị.

Di tích hiện nằm tại phường Hội An Đông, thành phố Đà Nẵng, trên tuyến đường từ khu phố cổ Hội An hướng xuống biển An Bàng. Ngôi mộ còn giữ được nhiều dấu tích nguyên gốc, trong đó đáng chú ý là bia mộ có niên đại 1629 theo tư liệu khảo tả và một bia ký bằng xi măng được dựng vào năm 1928, ghi lại việc cộng đồng người Nhật tại Đông Dương tổ chức tu sửa ngôi mộ.

Dấu tích của thương nhân Nhật Bản tại Hội An

Từ cuối thế kỷ XVI đến đầu thế kỷ XVII, trong thời kỳ hoạt động của các thương nhân Nhật Bản dưới chế độ Châu ấn thuyền, Hội An trở thành một trong những địa điểm giao thương quan trọng tại Đông Nam Á.

Theo tư liệu, thương nhân Nhật Bản được chính quyền chúa Nguyễn cho phép lập khu cư trú riêng tại Hội An, thường được gọi là Nhật Bổn Dinh, trong dân gian còn gọi là phố Nhật. Đây là một dấu ấn quan trọng trong quá trình hình thành đô thị thương cảng Hội An và phản ánh sự hiện diện của cộng đồng người Nhật tại đây.

Đến năm 1635, do chính sách cấm vận và hạn chế giao thương của Nhật Bản, các thương nhân Nhật Bản dần rút về nước. Khu phố Nhật tại Hội An cũng theo đó suy tàn.

Trong bối cảnh lịch sử ấy, Mộ ông Banjiro là một tư liệu thực địa đặc biệt, góp phần chứng minh sự hiện diện của những thương nhân Nhật Bản từng sinh sống, hoạt động thương mại và qua đời tại Hội An.

Kiến trúc và bia mộ

Mộ ông Banjiro được xây dựng bằng một loại hợp chất truyền thống gồm vôi, cát, nước vỏ cây, mật mía và các vật liệu kết dính khác. Phần mộ có hình dáng giống yên ngựa, quay về hướng Đông Bắc, kích thước khoảng 190 x 85 cm.

Phía trước mộ là một tấm bia bằng đá có kích thước khoảng 80 x 6,4 x 8 cm. Trên bia có khắc dòng chữ:

“Chính Hộ, Hiển khảo Phan Nhị Lang Tự Viết Thuần tín thần mộ”.

Hai bên bia có những dòng chữ nhỏ ghi niên đại và nội dung liên quan đến việc phụng tự. Tư liệu khảo tả xác định bia có niên đại 1629.

Bao quanh phần mộ là một quynh hình tròn. Cách quynh khoảng 1,5 m về phía Nam có một bia xi măng được dựng vào năm Chiêu Hòa thứ 3, tức năm 1928.

Tấm bia này ghi lại việc, theo đề xuất của Giáo sư Kuroita Katsumi, một học giả Nhật Bản, những người Nhật Bản đang sinh sống tại Đông Dương đã thống nhất giao cho ông Nakajama phụ trách việc tu sửa ngôi mộ.

Nội dung bia ký là một tư liệu đáng chú ý, cho thấy nhiều thập niên sau khi cộng đồng thương nhân Nhật Bản không còn duy trì vị thế như trước tại Hội An, ngôi mộ vẫn được cộng đồng người Nhật quan tâm và gìn giữ.

Phần bên trong ngôi mộ nhìn chung còn khá nguyên vẹn. Tuy nhiên, quynh mộ đã bị vỡ nhiều mảng, trong khi một số phần tường bao bên ngoài từng bị phá để tạo lối đi.

Giá trị lịch sử và giao lưu Việt – Nhật

Mộ ông Banjiro có giá trị đặc biệt trong việc tìm hiểu quá trình hình thành và phát triển của đô thị cổ Hội An, nhất là giai đoạn thương nhân Nhật Bản đến Hội An trao đổi và buôn bán.

Di tích là một tư liệu thực địa giúp các nhà nghiên cứu tìm hiểu thêm về sự hiện diện của người Nhật tại Hội An, thời điểm hình thành khu phố Nhật cũng như quá trình giao lưu kinh tế và văn hóa giữa Việt Nam và Nhật Bản.

Bên cạnh giá trị lịch sử, cấu trúc và hình thức trang trí của ngôi mộ còn góp phần làm phong phú hệ thống mộ cổ tại Hội An, phản ánh sự giao thoa văn hóa trong một đô thị từng có quan hệ thương mại rộng mở với nhiều khu vực ở châu Á.

Bia ký năm 1928 và câu chuyện bảo tồn

Trước đây, Mộ ông Banjiro không có người thường xuyên trông nom và tu sửa. Sau khi Khu phố cổ Hội An được Nhà nước công nhận và đưa vào hệ thống bảo tồn, khu mộ được Ban Quản lý Di tích Hội An quan tâm bảo quản và tu bổ.

Năm 1985, Ban Quản lý Di tích Hội An phối hợp với Xí nghiệp Bảo quản Trùng tu Di tích Trung ương tiến hành khảo sát và lập hồ sơ cho di tích. Các phương án bảo vệ, tu bổ cũng từng được đề xuất, trong đó có việc tìm kiếm nguồn hỗ trợ từ Nhật Bản.

Hiện nay, theo tư liệu, ngôi mộ được gia đình ông Nguyễn Nước thường xuyên trông nom và thắp hương. Công tác bảo tồn tiếp tục được chú trọng nhằm giữ gìn những dấu tích còn lại của một di sản gắn với lịch sử giao lưu Việt – Nhật tại Hội An.

Một điểm đến dành cho những ai quan tâm lịch sử Hội An

Mộ ông Banjiro nằm trên tuyến đường hướng từ khu phố cổ Hội An về phía biển An Bàng. Từ khu vực sân vận động Hội An, có thể đi theo đường Nguyễn Công Trứ về phía miếu Ông Cọp, sau đó rẽ vào đường Trà Quế và tiếp tục khoảng 1 km để đến khu vực di tích.

Du khách có thể tiếp cận bằng xe đạp, xe máy hoặc ô tô.

Không có quy mô lớn như những công trình kiến trúc nổi tiếng trong phố cổ, Mộ ông Banjiro mang một giá trị khác: đây là một dấu tích nhỏ nhưng giàu ý nghĩa về một giai đoạn Hội An từng là điểm gặp gỡ của các cộng đồng thương nhân quốc tế.

Đối với những du khách quan tâm đến lịch sử thương cảng Hội An, quan hệ Việt – Nhật và dấu tích của phố Nhật xưa, ngôi mộ là một điểm đến đáng chú ý trong hành trình khám phá những lớp lịch sử nằm ngoài các tuyến tham quan phổ biến.

Thông tin nhanh

Địa điểm: Mộ ông Banjiro, phường Hội An Đông, thành phố Đà Nẵng