Di tích Chiến thắng Núi Thành

Chiến thắng Núi Thành là một dấu mốc quan trọng trong lịch sử đấu tranh cách mạng tại Quảng Nam, gắn liền với trận đánh diễn ra vào tháng 5/1965, khi lực lượng vũ trang cách mạng lần đầu tiên chủ động tiến công và tiêu diệt một bộ phận quan trọng quân Mỹ trên chiến trường Khu 5. Chiến thắng không chỉ khẳng định tinh thần chủ động, quyết tâm chiến đấu của quân và dân địa phương mà còn mở đầu phong trào thi đua diệt Mỹ trên khắp chiến trường miền Nam.

Ngày nay, Di tích Chiến thắng Núi Thành là địa chỉ lịch sử ghi dấu một trận đánh tiêu biểu trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Nơi đây nhắc nhớ về lòng dũng cảm, nghệ thuật tổ chức tác chiến và ý chí quyết tâm giành độc lập, tự do của quân và dân Quảng Nam.

Vị trí chiến lược của Núi Thành năm 1965

Di tích Chiến thắng Núi Thành nằm tại xã Núi Thành, thành phố Đà Nẵng. Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, khu vực này có vị trí chiến lược quan trọng do nằm gần căn cứ Chu Lai và các tuyến giao thông quân sự ven biển.

Ngày 8/3/1965, đơn vị thủy quân lục chiến Mỹ đầu tiên đổ bộ vào khu vực cửa biển Đà Nẵng. Ngày 7/5/1965, Sư đoàn 3 Thủy quân lục chiến Mỹ đến đóng quân tại Chu Lai. Sau đó, ngày 17/5/1965, một đại đội lính Mỹ được điều đến đóng trên Núi Thành nhằm bảo vệ vòng ngoài căn cứ Chu Lai.

Núi Thành là một quả đồi có địa hình đặc biệt, gồm hai mỏm chính và một mỏm phụ, được nối với nhau bởi khu vực yên ngựa. Theo tư liệu, ngọn đồi dài khoảng 1.200 m, rộng 500 m, cao khoảng 50 m, cách bờ biển khoảng 6 km và cách sân bay Chu Lai khoảng 4 km.

Địa hình đồi núi kết hợp với vị trí gần căn cứ quân sự giúp quân Mỹ xây dựng hệ thống phòng ngự nhằm kiểm soát khu vực và bảo vệ Chu Lai. Đây cũng chính là mục tiêu được lực lượng cách mạng lựa chọn để mở đầu phong trào đánh Mỹ trên chiến trường Khu 5.

Chủ trương tiến công và quyết tâm đánh Mỹ

Sau khi quân Mỹ đổ bộ vào khu vực Kỳ Liên và Kỳ Hà, Bộ Tư lệnh Quân khu 5 xác định cần nhanh chóng chuyển tư tưởng và phương thức tác chiến của bộ đội, du kích từ đánh quân đội Việt Nam Cộng hòa sang đánh cả quân đội Việt Nam Cộng hòa và quân Mỹ.

Ngày 10/5/1965, Bộ Tư lệnh Quân khu 5 giao nhiệm vụ cho Tỉnh đội Quảng Nam phát động phong trào đánh Mỹ. Trước mắt, nhiệm vụ đặt ra là tiêu diệt một đại đội quân Mỹ, với mục tiêu và đơn vị thực hiện do Tỉnh đội Quảng Nam lựa chọn.

Sau quá trình điều tra, trinh sát và nghiên cứu địa hình, Tỉnh đội Quảng Nam quyết định chọn Núi Thành làm mục tiêu tiến công đầu tiên. Đây là quyết định mang ý nghĩa chiến lược, thể hiện quyết tâm chủ động đối đầu với lực lượng quân sự Mỹ được trang bị hiện đại và có hỏa lực mạnh.

Theo tư liệu, quân Mỹ bố trí lực lượng thành ba cụm tại ba mỏm đồi. Các vị trí phòng thủ gồm công sự dã chiến xây dựng theo hình bậc thang từ thấp lên cao, xen kẽ bụi cây và được bảo vệ bởi hai hàng rào dây thép gai. Nếu căn cứ bị tiến công, lực lượng đồn trú có thể nhận hỏa lực chi viện từ trận địa pháo ở Ao Vuông, Chu Lai, pháo hạm ngoài biển và máy bay xuất phát từ căn cứ Chu Lai.

Trước hệ thống phòng ngự này, lực lượng cách mạng xác định phương châm tác chiến là đánh phủ đầu, tiến công nhanh, tiêu diệt gọn đại đội Mỹ và nhanh chóng làm chủ chiến trường.

Chuẩn bị lực lượng và phương án tác chiến

Thực hiện nhiệm vụ của Bộ Tư lệnh Quân khu 5, Tỉnh đội Quảng Nam quyết định sử dụng Đại đội Bộ binh 2, thuộc Tiểu đoàn Bộ binh 70, được tăng cường một phân đội đặc công của Đại đội Đặc công 16 thuộc lực lượng địa phương tỉnh.

Căn cứ vào địa hình và cách bố trí quân Mỹ, lực lượng tiến công được tổ chức theo hai hướng chính.

• Hướng chủ yếu: Tiến công mỏm đồi 50, gồm hai mũi với các tổ thọc sâu, đánh vòng, đánh mỏm phụ và lực lượng dự bị.
• Hướng thứ yếu: Tiến công mỏm đồi 49, bố trí các tổ đột kích từ hướng Đông Nam và lực lượng dự bị.
• Lực lượng phục kích: Một tổ ba người được bố trí ở phía Đông để đón lõng, tiêu diệt quân Mỹ rút chạy.

Cách bố trí này giúp lực lượng cách mạng hình thành thế tiến công nhiều hướng, bí mật áp sát mục tiêu, nhanh chóng chia cắt đội hình phòng thủ và hạn chế khả năng ứng cứu giữa các cụm quân Mỹ.

Việc lựa chọn lực lượng, tổ chức đội hình và xác định hướng tiến công phù hợp với địa hình là những yếu tố quan trọng góp phần tạo nên thắng lợi của trận đánh.

Diễn biến trận đánh Núi Thành

Theo tư liệu lịch sử, trận đánh diễn ra trong đêm 26/5/1965. Các mũi tiến công sử dụng lựu đạn, thủ pháo và súng tiểu liên đánh chiếm các công sự vòng ngoài, sau đó phát triển tiến công vào từng vị trí quân Mỹ chiếm giữ.

Tiến công mỏm đồi 50

Trên hướng chủ yếu, mũi tiến công thứ nhất nhanh chóng thọc sâu, chiếm được khoảng hai phần ba mục tiêu chỉ sau hai phút, nhưng bị hỏa lực đối phương bắn chặn.

Trong khi đó, mũi tiến công thứ hai phát triển thuận lợi hơn. Tổ thọc sâu đánh chiếm đỉnh đồi và cắm lá cờ mang dòng chữ “Quyết chiến, quyết thắng giặc Mỹ xâm lược” tại vị trí chỉ huy của đại đội Mỹ.

Quân Mỹ sống sót tìm cách rút chạy về hướng Ao Vuông nhưng bị lực lượng phục kích đón lõng tiêu diệt. Kết quả, lực lượng cách mạng làm chủ mỏm đồi 50 và mỏm phụ.

Tiến công mỏm đồi 49

Tại hướng thứ yếu, hai tổ đột kích ban đầu chiếm được các công sự vòng ngoài. Tuy nhiên, quân Mỹ từ đỉnh đồi sử dụng súng ĐKZ 75 mm, đại liên và lựu đạn để chống trả quyết liệt.

Do địa hình dốc đứng khiến việc tiến công gặp khó khăn, bộ đội phải tạm dừng để củng cố đội hình và đưa lực lượng dự bị vào chiến đấu. Lực lượng tăng viện tiến công từ hướng Đông Bắc, phối hợp với hai tổ đột kích từ hướng Đông Nam, từng bước đánh chiếm mỏm đồi 49.

Sau khoảng 30 phút chiến đấu ngoan cường, lực lượng cách mạng làm chủ trận địa. Theo tư liệu được cung cấp, trận đánh đã loại khỏi vòng chiến đấu 139 quân Mỹ, thu giữ bốn khẩu súng Garand M2, phá hủy một khẩu cối 81 mm, hai khẩu súng ĐKZ 75 mm cùng nhiều vũ khí, quân trang và quân dụng.

Chiến thắng Núi Thành cho thấy khả năng tổ chức tiến công bất ngờ, phối hợp nhiều mũi và nhanh chóng làm chủ mục tiêu của lực lượng vũ trang địa phương khi đối đầu với một đơn vị quân Mỹ được trang bị hỏa lực mạnh.

Ý nghĩa lịch sử của Chiến thắng Núi Thành

Chiến thắng Núi Thành năm 1965 đánh dấu bước trưởng thành của lực lượng vũ trang cách mạng miền Nam, đặc biệt là khả năng chủ động lựa chọn mục tiêu, bố trí lực lượng và tổ chức tác chiến linh hoạt ngay trong trận đầu đánh Mỹ trên chiến trường Khu 5.

Trận đánh thể hiện hiệu quả của phương pháp bí mật đưa lực lượng áp sát, hình thành thế bao vây, nhanh chóng thọc sâu, chia cắt và tiêu diệt từng bộ phận đối phương. Đây là kinh nghiệm có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh quân Mỹ sở hữu ưu thế về trang bị, hỏa lực và khả năng chi viện bằng máy bay, pháo binh.

Chiến thắng cũng góp phần củng cố niềm tin vào khả năng đánh bại quân Mỹ của quân và dân Khu 5 nói riêng, lực lượng cách mạng miền Nam nói chung. Từ đây, phong trào thi đua diệt Mỹ lan rộng trên nhiều chiến trường với khẩu hiệu nổi tiếng:

“Tìm Mỹ mà đánh, gặp Mỹ là diệt.”

Phong trào này trở thành một biểu hiện tiêu biểu của tinh thần chủ động tiến công, quyết tâm chiến đấu và ý chí vượt qua ưu thế quân sự của đối phương. Qua từng trận đánh, lực lượng cách mạng từng bước tích lũy kinh nghiệm, phát triển khả năng tác chiến và góp phần làm thất bại chiến lược “Chiến tranh cục bộ” của Mỹ.

Lá cờ truyền thống “Trung dũng kiên cường đi đầu diệt Mỹ”

Với chiến công tại Núi Thành, quân và dân Quảng Nam – Đà Nẵng được ghi nhận là lực lượng đi đầu trong phong trào đánh Mỹ tại miền Nam.

Tại Đại hội Anh hùng và Chiến sĩ thi đua miền Nam năm 1968 do Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam và Bộ Tư lệnh Quân Giải phóng miền Nam chủ trì, quân và dân Quảng Nam – Đà Nẵng được tặng lá cờ thêu tám chữ vàng:

“Trung dũng kiên cường đi đầu diệt Mỹ.”

Đây là sự ghi nhận đối với tinh thần chiến đấu dũng cảm, ý chí kiên cường và những đóng góp của quân dân địa phương trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Lá cờ trở thành biểu tượng truyền thống, gắn với niềm tự hào và quyết tâm chiến đấu của người dân Quảng Nam – Đà Nẵng.

Tượng đài Chiến thắng Núi Thành

Sau ngày giải phóng, tượng đài Chiến thắng Núi Thành được xây dựng tại khu vực có độ cao khoảng 43 m so với mực nước biển. Công trình là dấu ấn tưởng niệm trận đánh lịch sử, đồng thời thể hiện lòng tri ân đối với những người đã chiến đấu, hy sinh vì độc lập, tự do của quê hương và đất nước.

Tượng đài cùng khu di tích là nơi để người dân, du khách và các thế hệ trẻ tìm hiểu về chiến thắng năm 1965, về những người lính đã tham gia trận đánh và về tinh thần chủ động, quyết tâm của lực lượng vũ trang cách mạng trong giai đoạn đầu đối đầu trực tiếp với quân Mỹ.

Việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích góp phần lưu giữ ký ức lịch sử, giáo dục truyền thống yêu nước và giúp thế hệ hôm nay hiểu sâu sắc hơn về những hy sinh, mất mát trong cuộc đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước.

Giá trị của di tích trong giáo dục truyền thống

Di tích Chiến thắng Núi Thành không chỉ ghi dấu một trận đánh quan trọng mà còn phản ánh sự phát triển về tư duy và nghệ thuật quân sự của lực lượng vũ trang cách mạng miền Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Thông qua việc tìm hiểu địa hình, phương án tác chiến, diễn biến trận đánh và ý nghĩa của chiến thắng, khách tham quan có thể hiểu rõ hơn về cách lực lượng cách mạng tổ chức tiến công trước một đối thủ có ưu thế về vũ khí và phương tiện chiến tranh.

Đối với công tác giáo dục truyền thống, di tích là địa chỉ có ý nghĩa giúp thế hệ trẻ tìm hiểu lịch sử địa phương, trân trọng những hy sinh của các thế hệ đi trước và nâng cao ý thức gìn giữ hòa bình, độc lập và chủ quyền dân tộc.

Thông tin nhanh