Thủy điện Ialy | Công trình giữa đại ngàn và hồ nước trên sông Sê San

Giữa núi rừng Tây Nguyên, trên dòng Sê San, Thủy điện Ialy là một trong những công trình thủy điện lớn được xây dựng trong quá trình khai thác tiềm năng thủy năng của khu vực. Công trình không chỉ có vai trò quan trọng đối với hệ thống điện quốc gia mà còn tạo nên một hồ chứa rộng lớn, mở ra một không gian cảnh quan đặc trưng giữa núi rừng Gia Lai và Kon Tum.

Thủy điện Ialy được khởi công năm 1993, hoàn thành và khánh thành năm 2003. Nhà máy có 4 tổ máy với tổng công suất lắp máy 720 MW, điện lượng trung bình năm khoảng 3,68 tỷ kWh. Phần lớn các hạng mục quan trọng của nhà máy được xây dựng trong lòng núi, tạo nên một công trình kỹ thuật đặc biệt giữa địa hình Tây Nguyên.

Không gian quanh công trình còn có hồ Ialy rộng khoảng 64,5 km², dung tích hơn 1 tỷ m³, nằm giữa những dãy núi và cánh rừng Tây Nguyên. Từ một công trình phục vụ sản xuất điện, nơi đây dần hình thành thêm giá trị cảnh quan và trải nghiệm, trở thành một điểm đến gắn với hành trình khám phá sông Sê San.

Công trình thủy điện trên dòng Sê San

Sê San là một trong những dòng sông lớn của Tây Nguyên, chảy qua khu vực Gia Lai và Kon Tum trước khi hòa vào hệ thống sông Mê Kông. Trên dòng sông này hình thành một hệ thống các bậc thang thủy điện, trong đó Ialy là một công trình có quy mô lớn.

Theo hồ sơ kỹ thuật trong tư liệu, công trình Ialy nằm ở bậc thang thứ ba trên sông Sê San. Công trình đầu mối nằm tại khu vực Ialy, phía Tây Bắc Pleiku; phần lớn lòng hồ trải rộng về phía Sa Thầy. Từ thành phố Pleiku, tuyến đường tiếp cận công trình đi theo Quốc lộ 14 rồi rẽ vào tuyến đường địa phương dẫn đến khu vực nhà máy.

Công trình chính thức khởi công ngày 4/11/1993. Tổ máy đầu tiên phát điện ngày 12/5/2000, tổ máy cuối cùng hòa vào lưới điện quốc gia ngày 12/12/2001, trước khi toàn bộ công trình được khánh thành vào ngày 27/4/2003.

Với 4 tổ máy, mỗi tổ có công suất 180 MW, tổng công suất lắp máy đạt 720 MW. Điện lượng trung bình năm theo hồ sơ khoảng 3,68 tỷ kWh, góp phần cung cấp điện cho hệ thống quốc gia và phục vụ phát triển kinh tế – xã hội.

Hồ Ialy giữa núi rừng Tây Nguyên

Một trong những dấu ấn dễ nhận thấy nhất của công trình là hồ Ialy. Việc xây dựng đập đã hình thành một mặt hồ rộng giữa không gian núi rừng, tạo nên một cảnh quan khác biệt so với diện mạo tự nhiên trước khi công trình được xây dựng.

Theo thông số trong hồ sơ, hồ có diện tích mặt nước ứng với mực nước dâng bình thường khoảng 64,5 km², dung tích toàn bộ khoảng 1,037 tỷ m³. Lưu vực hồ rộng khoảng 7.455 km².

Trước khi công trình thủy điện được xây dựng, khu vực này nổi tiếng với thác Ialy, một thắng cảnh tự nhiên trên dòng Sê San. Theo tư liệu, thác có độ cao khoảng 40 m. Khi công trình thủy điện hình thành, dòng chảy được điều tiết và lòng hồ rộng lớn xuất hiện, tạo nên một diện mạo mới cho cảnh quan nơi đây.

Mặt hồ trải giữa những dãy núi, cùng hệ thống sông suối và rừng xanh xung quanh, tạo nên một không gian vừa hùng vĩ vừa tĩnh lặng. Đây cũng là lý do hồ Ialy được nhắc đến như một điểm có tiềm năng phát triển các hoạt động tham quan, trải nghiệm sinh thái trên hành trình khám phá Tây Nguyên.

Nhà máy trong lòng núi

Điểm đặc biệt của Thủy điện Ialy nằm ở hệ thống nhà máy ngầm. Theo hồ sơ kỹ thuật, đường hầm dẫn nước từ hồ đến nhà máy dài khoảng 7.582 m, sau đó chia thành 4 nhánh dẫn nước vào 4 tổ máy được đặt trong lòng núi.

Không gian nhà máy vì thế khác biệt với hình ảnh thường thấy ở những công trình thủy điện có nhà máy nổi trên mặt đất. Để tiếp cận khu vực máy ngầm, du khách theo tư liệu có thể đi qua hệ thống đường hầm dài khoảng 600 m, trước khi bước vào không gian đặt các tổ máy.

Bên trong lòng núi là hệ thống thiết bị kỹ thuật có quy mô lớn. Bốn tổ máy cùng các hệ thống phụ trợ được bố trí trong không gian ngầm, tạo nên một quần thể công trình kỹ thuật đặc biệt.

Đây cũng là phần công trình mang lại trải nghiệm khác biệt cho những người quan tâm đến thủy điện và kỹ thuật xây dựng. Từ bên ngoài là núi rừng Tây Nguyên, nhưng phía sau những sườn núi lại là một hệ thống đường hầm, đường dẫn nước và nhà máy được xây dựng sâu trong lòng đất.

Những con số làm nên quy mô Ialy

Để xây dựng một công trình có quy mô như Ialy, nhiều hạng mục lớn đã được triển khai đồng bộ trong địa hình phức tạp.

Đập chính của công trình là đập đá đổ có lõi chống thấm bằng đất sét, cao tối đa khoảng 71 m và có chiều dài đỉnh đập khoảng 1.142 m. Hệ thống tràn xả lũ có 6 cửa van cung, mỗi cửa rộng 15 m.

Hồ chứa có mực nước dâng bình thường ở cao trình 515 m, mực nước chết 490 m. Dung tích chết khoảng 258,07 triệu m³, trong khi dung tích hữu ích khoảng 779,02 triệu m³.

Những thông số ấy cho thấy quy mô của một công trình không chỉ đơn thuần là nhà máy phát điện mà là cả một hệ thống gồm hồ chứa, đập, tràn xả lũ, đường hầm dẫn nước và nhà máy ngầm được kết nối thành một chỉnh thể.

Từ công trình năng lượng đến không gian trải nghiệm

Cùng với giá trị công nghiệp và kỹ thuật, hồ Ialy tạo ra một không gian cảnh quan rộng lớn giữa núi rừng. Mặt hồ, các nhánh sông, những dãy núi và rừng xanh tạo nên một bức tranh thiên nhiên đặc trưng của vùng Tây Nguyên.

Tư liệu giới thiệu về điểm đến cũng đề cập đến trải nghiệm xuôi dòng Sê San, ngắm cảnh sông nước và núi rừng từ mặt hồ. Đây là một cách tiếp cận khác với Tây Nguyên, không chỉ qua những cung đường đất đỏ, rừng và núi mà còn qua không gian sông nước rộng lớn được hình thành từ hệ thống thủy điện.

Trong hành trình khám phá khu vực phía Tây Bắc Gia Lai, Thủy điện Ialy có thể được kết nối với các điểm đến tự nhiên và văn hóa lân cận để hình thành tuyến trải nghiệm theo dòng Sê San. Giá trị của tuyến không chỉ nằm ở cảnh quan mà còn ở câu chuyện về quá trình con người nghiên cứu, xây dựng và vận hành một công trình quy mô lớn giữa đại ngàn.

Từ Ialy đến hệ thống thủy điện trên sông Sê San

Ialy không tồn tại riêng lẻ mà là một phần của hệ thống thủy điện trên lưu vực Sê San. Sau Ialy, nhiều công trình khác được xây dựng trên dòng sông, tạo thành một chuỗi hồ chứa và nhà máy có vai trò điều tiết nguồn nước và sản xuất điện.

Từ năm 2007, Nhà máy Thủy điện Ialy được chuyển đổi thành Công ty Thủy điện Ialy, quản lý và vận hành chung các nhà máy Ialy, Sê San 3 và Pleikrông với tổng công suất 1.080 MW theo tư liệu.

Hệ thống các hồ chứa trên lưu vực Sê San cũng được vận hành theo quy trình liên hồ nhằm bảo đảm yêu cầu phát điện, điều tiết nguồn nước và an toàn công trình trong mùa lũ. Tư liệu ghi nhận các quyết định của Thủ tướng Chính phủ về quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực Sê San, được cập nhật qua nhiều giai đoạn.

Nhìn từ góc độ địa lý và kỹ thuật, hệ thống này cho thấy dòng Sê San đã trở thành một không gian quan trọng trong quá trình phát triển năng lượng của Tây Nguyên.

Dấu ấn của một công trình giữa đại ngàn

Thủy điện Ialy là nơi giao nhau giữa nhiều lớp giá trị: công trình năng lượng, kỹ thuật xây dựng, cảnh quan hồ nước và không gian sông Sê San.

Từ năm 1993 đến khi hoàn thành vào năm 2003, công trình đã trải qua gần một thập kỷ xây dựng. Những đường hầm xuyên núi, nhà máy ngầm, hệ thống đập và hồ chứa tạo nên một dấu ấn kỹ thuật quy mô lớn giữa địa hình Tây Nguyên.

Ngày nay, bên cạnh chức năng sản xuất điện, hồ Ialy và không gian quanh công trình còn mở ra một hướng tiếp cận khác đối với du lịch Gia Lai: khám phá những công trình công nghiệp giữa thiên nhiên, tìm hiểu kỹ thuật thủy điện và trải nghiệm cảnh quan sông nước trên dòng Sê San.

Đứng giữa không gian hồ Ialy, du khách có thể nhìn thấy một Tây Nguyên khác: không chỉ có rừng, núi, thác nước và những buôn làng, mà còn có những công trình lớn được xây dựng sâu trong lòng đất, góp phần định hình diện mạo kinh tế và cảnh quan của vùng đất này.

Thông tin cơ bản