Nằm bên bờ đầm Châu Trúc, còn gọi là đầm Trà Ổ, làng Châu Trúc từ lâu gắn với hai nghề mưu sinh quen thuộc của cư dân vùng quê Bình Định: làm ruộng và đánh bắt thủy sản.
Từ hạt gạo của đồng ruộng và những con tôm đất đánh bắt trong đầm nước ngọt, người dân Châu Trúc đã tạo nên một món ăn mộc mạc nhưng mang đậm dấu ấn địa phương: bún tôm Châu Trúc.
Không nhiều nguyên liệu, không cầu kỳ trong cách nấu, món bún gây ấn tượng bởi vị ngọt tự nhiên của tôm, vị thơm của bún gạo mới và cách chế biến ngay tại chỗ. Một tô bún nóng hổi vì thế không chỉ là món ăn mà còn chứa đựng câu chuyện về đời sống của người dân bên đầm Trà Ổ.
Sợi bún được làm ngay trong ngày
Một trong những nét đặc biệt của bún tôm Châu Trúc nằm ở cách làm bún truyền thống.
Gạo được chọn rồi ngâm trong nước cho mềm trước khi đem xay. Phần nước bột gạo sau đó được cho vào túi vải để ráo bớt nước, rồi tiếp tục được đưa vào cối giã cho thật nhuyễn.
Mỗi phần bột sau khi hoàn thành được gọi là một dặn.
Dụng cụ ép bún truyền thống cũng khá đặc biệt. Khuôn ép, hay còn gọi là dặn, được làm từ một ống kim loại, một đầu để trống, đầu còn lại được bịt kín và đục nhiều lỗ nhỏ ở đáy.
Khuôn được đặt trên một bàn ép cố định ngay phía trên nồi nước đang sôi. Khi người bán ép bột, những sợi bún nhỏ lập tức chạy qua các lỗ ở đáy khuôn và rơi thẳng xuống nồi nước.
Đây là cách làm tạo nên những sợi bún tươi, mềm và có độ trong đặc trưng.
Khi nước sôi, bún từ màu trắng đục dần chuyển sang trắng trong, báo hiệu bún đã chín. Người làm dùng rá vớt bún ra, xóc nhẹ qua nước nguội rồi để ráo.
Phần bún được chuẩn bị gần như ngay trước mắt thực khách, tạo nên nét thú vị riêng của món ăn.
Tôm đất từ đầm Châu Trúc
Nếu sợi bún mang theo hương vị của đồng ruộng thì tôm đất đầm Châu Trúc chính là linh hồn của món ăn.
Tôm được sử dụng theo cách truyền thống là những con tôm đất còn tươi, đánh bắt từ đầm. Tôm được làm sạch rồi giã trong cối cùng một chút muối và ớt.
Không cần qua nhiều công đoạn sơ chế, phần tôm tươi được giữ lại để tạo vị ngọt tự nhiên cho nước bún.
Chính sự kết hợp giữa gạo trồng trên đồng ruộng và tôm đánh bắt từ đầm nước ngọt đã làm nên nét đặc trưng của bún tôm Châu Trúc. Hai sản vật gắn với hai nghề mưu sinh của người dân địa phương cùng xuất hiện trong một tô bún.
Một tô bún nóng ngay tại hàng
Bún tôm Châu Trúc thường được chế biến trực tiếp khi khách gọi món.
Người bán lấy một phần thịt tôm đã giã cho vào bát, thêm một chút gia vị và nước mắm. Sau đó, nước luộc bún đang sôi được múc trực tiếp vào bát rồi khuấy đều để phần tôm hòa vào nước nóng.
Bún tươi được cho vào sau cùng, phía trên rắc thêm hành, ngò và một chút tiêu.
Tô bún được mang ra khi còn nghi ngút khói. Nước dùng có vị ngọt tự nhiên của tôm, hòa với vị mặn nhẹ của nước mắm, chút cay của ớt và mùi thơm của hành ngò.
Đi kèm thường là bánh tráng nướng giòn. Bẻ một miếng bánh tráng, ăn cùng bún nóng tạo nên sự kết hợp giữa cái mềm, nóng của sợi bún và cái giòn, thơm của bánh tráng.
Hương vị của một vùng quê sông nước
Bún tôm Châu Trúc không phải món ăn có nhiều thành phần. Chính sự giản dị ấy lại làm nổi bật hương vị của nguyên liệu.
Vị ngọt của tôm đất, mùi thơm của bún gạo mới, chút cay của ớt, tiêu và vị đậm đà của nước mắm tạo nên một tô bún nhẹ nhàng nhưng có chiều sâu.
Món ăn cũng phản ánh khá rõ đời sống của cư dân Châu Trúc. Người dân làm ruộng có gạo, người làm nghề chài lưới có tôm từ đầm. Những nguyên liệu gần gũi ấy được đưa thẳng vào căn bếp và trở thành món ăn quen thuộc trong đời sống hàng ngày.
Bởi vậy, bún tôm Châu Trúc có thể được xem như một món ăn kể chuyện về vùng đất bằng chính những sản vật của vùng đất ấy.
Từ Châu Trúc đến ký ức của người xa quê
Có những món ăn hấp dẫn bởi sự cầu kỳ, nhưng cũng có những món ăn được nhớ bởi sự giản dị.
Bún tôm Châu Trúc thuộc về nhóm thứ hai.
Một tô bún nóng, vài con tôm đất, sợi bún mới làm và miếng bánh tráng nướng. Những nguyên liệu bình thường ấy khi kết hợp lại tạo nên một hương vị gắn chặt với địa phương.
Với người Châu Trúc xa quê, món bún có thể gợi lại hình ảnh đầm nước, ruộng đồng và những buổi chợ quê. Với du khách, đây lại là một cách rất tự nhiên để cảm nhận đời sống địa phương, nơi ẩm thực được hình thành từ chính những gì người dân có trong tay.
Bún tôm Châu Trúc là món ăn của đất và nước: có hạt gạo từ đồng ruộng, có con tôm từ đầm Trà Ổ và có trong đó cả sự cần cù, mộc mạc của người dân vùng quê Bình Định.
Đến Châu Trúc, thưởng thức một tô bún tôm nóng cùng bánh tráng nướng cũng là dịp để cảm nhận một nét ẩm thực rất riêng của vùng đất bên đầm Trà Ổ.
