Khu lưu niệm Anh hùng Wừu | Dấu ấn người chiến sĩ Bahnar kiên trung

Nằm tại làng Đê Gôh, xã Đak Sơ Mei, tỉnh Gia Lai, Khu lưu niệm Anh hùng Wừu là di tích lịch sử cấp tỉnh, được UBND tỉnh Gia Lai công nhận theo Quyết định số 659 ngày 27/6/2018. Đây là nơi tưởng niệm, lưu giữ và giới thiệu những tư liệu về cuộc đời, sự nghiệp cách mạng của Anh hùng Wừu, người chiến sĩ cộng sản Bahnar tiêu biểu trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Nhà lưu niệm Anh hùng Wừu là một trong bốn hạng mục công trình chính của Khu lưu niệm. Theo quy hoạch, toàn khu có diện tích khoảng 11.610 m², gồm hệ thống cổng, tường rào, hoa viên, nhà trưng bày, phòng hội thảo, nhà thờ và bia tưởng niệm. Công trình được đầu tư với tổng kinh phí hơn 7 tỷ đồng từ nguồn ngân sách huyện và nguồn xã hội hóa.

Không chỉ là nơi ghi nhớ một người con ưu tú của dân tộc Bahnar, Khu lưu niệm còn là không gian giáo dục truyền thống, giúp thế hệ hôm nay tìm hiểu về lịch sử đấu tranh cách mạng của nhân dân Đak Đoa và những đóng góp, hy sinh của các thế hệ đi trước.

Anh hùng Wừu, người con ưu tú của núi rừng Gia Lai

Anh hùng Wừu sinh năm 1905 tại làng Đê Đoa, xã Đak Đoa, nay thuộc xã Đak Sơ Mei, tỉnh Gia Lai. Xuất thân trong một gia đình nghèo, từ nhỏ ông đã chứng kiến cảnh quê hương bị tàn phá, đồng bào bị áp bức và người lao động bị chủ các đồn điền bóc lột.

Theo tư liệu, có những thời điểm người dân bị bắt đi làm phu từ ba đến bốn tháng nhưng không được trả tiền công. Những trải nghiệm ấy hun đúc trong Wừu lòng căm thù đối với áp bức, đồng thời hình thành tình cảm sâu sắc với đồng bào.

Năm 1939, Wừu là một trong những người đầu tiên tham gia phong trào chống bắt phu, bắt lính tại địa phương. Ông vận động dân làng tổ chức các cuộc đấu tranh chống việc chủ đồn điền cúp phạt tiền công. Uy tín của Wừu ngày càng lan rộng đến các vùng Nam Đak Đoa và Bắc Đak Đoa, được đồng bào tin tưởng và yêu mến.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ông tham gia xây dựng chính quyền. Khi thực dân Pháp tái chiếm Gia Lai và Kon Tum vào tháng 6/1946, Wừu bị mất liên lạc với tổ chức cách mạng. Trong hơn hai năm, ông vẫn chủ động hoạt động bí mật, tuyên truyền và vận động quần chúng.

Đến năm 1949, khi đội tuyên truyền vũ trang trở về địa phương, Wừu nối lại liên lạc, được giác ngộ cách mạng và tiếp tục nhận nhiệm vụ hoạt động. Tháng 9/1950, ông trở thành một trong ba người Bahnar đầu tiên của Đak Đoa được kết nạp vào Đảng Lao động Việt Nam, nay là Đảng Cộng sản Việt Nam.

Sự kiện này đánh dấu một bước quan trọng trong cuộc đời hoạt động cách mạng của Wừu. Từ đây, ông tiếp tục vận động đồng bào tham gia kháng chiến, xây dựng cơ sở và bảo vệ phong trào cách mạng tại địa phương.

Những năm tháng hoạt động giữa buôn làng

Cuối năm 1950, khi khu Plei Kon quyết định chia xã Đak Đoa thành Nam Đak Đoa và Bắc Đak Đoa, Wừu được giao nhiệm vụ làm Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến Hành chính xã Nam Đak Đoa.

Trong thời gian này, ông thường xuyên đến các làng để tuyên truyền, vận động đồng bào tham gia kháng chiến. Ban đêm, ông đi đến từng làng; ban ngày trở về nương rẫy và tiếp tục vận động người dân. Theo tư liệu, ở bất cứ nơi đâu ông đến, Wừu đều nhận được sự che chở và bảo vệ của đồng bào.

Hoạt động của Wừu diễn ra trong điều kiện thực dân Pháp xây dựng mạng lưới tề điệp dày đặc nhằm kiểm soát các buôn làng và ngăn chặn cơ sở cách mạng. Trong hoàn cảnh đó, việc duy trì liên lạc, vận động quần chúng và bảo vệ lực lượng trở thành nhiệm vụ đặc biệt khó khăn.

Wừu từng bị thực dân Pháp bắt ba lần. Mỗi lần bị bắt, ông đều chịu sự tra tấn nhưng không khuất phục. Tư liệu về cuộc đời ông đặc biệt nhấn mạnh ý chí kiên cường, sự gan dạ và quyết tâm không đầu hàng trước kẻ thù.

Lần bắt cuối cùng và sự hy sinh

Tháng 4/1952, Wừu bị bắt lần thứ ba tại khu vực gần Plei Đê Kol, cách Plei Bok Rei khoảng 2 km, khi đang cùng hai đồng chí trở về xã Nam Đak Đoa sau một cuộc họp chi bộ khẩn cấp tại Bok Rei.

Trong tình thế bị quân địch truy bắt, Wừu đã tìm cách dẫn lực lượng đối phương vào khu vực đội du kích đã bố trí chông. Theo tư liệu, hành động này khiến lực lượng đối phương bị thương vong trước khi Wừu bị bắt lại và tra tấn.

Dù bị đánh đập và đâm bằng lưỡi lê, Wừu vẫn không khuất phục. Ông hy sinh vào một buổi chiều cuối tháng 4/1952.

Sự hy sinh của Wừu trở thành một trong những dấu mốc tiêu biểu trong lịch sử đấu tranh cách mạng của người Bahnar tại Đak Đoa. Năm 1953, tại Đại hội Liên hoan Chiến sĩ thi đua Liên khu V, Wừu được tuyên dương công trạng toàn Liên khu.

Ngày 7/5/1956, liệt sĩ Wừu được Quốc hội Việt Nam Dân chủ Cộng hòa truy tặng Huân chương Quân công hạng Nhì và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Không gian tưởng niệm và những dấu tích lịch sử

Nhà lưu niệm Anh hùng Wừu là một trong những hạng mục quan trọng của Khu lưu niệm. Công trình được xây dựng trên khuôn viên quy hoạch rộng 11.610 m², cùng với nhà trưng bày, phòng hội thảo, nhà thờ, bia tưởng niệm, hệ thống cổng, tường rào và hoa viên.

Địa phương đã sưu tầm nhiều hình ảnh, tư liệu và hiện vật liên quan đến lịch sử đấu tranh cách mạng của nhân dân Đak Đoa cũng như cuộc đời hoạt động của Anh hùng Wừu để phục vụ trưng bày. Một số tượng người và động vật được các địa phương trong huyện sưu tầm cũng được tiếp nhận, bảo quản để phục vụ việc trưng bày khi có chủ trương.

Ngay trên lối dẫn chính vào Nhà lưu niệm là bia tưởng niệm liệt sĩ Anh hùng Wừu. Không gian này tạo nên điểm nhấn tưởng niệm, đồng thời kết nối câu chuyện về cá nhân người anh hùng với lịch sử đấu tranh của cộng đồng.

Trong khu vực còn có bia di tích địa điểm thành lập Tiểu đoàn đặc công 408 thuộc Tỉnh đội Gia Lai, nay là Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Gia Lai. Đây là nơi diễn ra lễ tuyên thệ thành lập Tiểu đoàn đặc công 408 vào ngày 15/12/1967, tạo thêm một lớp giá trị lịch sử cho toàn bộ khu lưu niệm.

Địa chỉ đỏ của truyền thống cách mạng

Khu lưu niệm Anh hùng Wừu không chỉ là nơi tưởng niệm một nhân vật lịch sử mà còn là không gian kể lại câu chuyện về một giai đoạn đấu tranh của nhân dân Đak Đoa và cộng đồng Bahnar.

Thông qua cuộc đời Wừu, lịch sử được nhìn từ chính những buôn làng nơi phong trào cách mạng từng phát triển trong điều kiện đầy khó khăn. Đó là câu chuyện về một người nông dân Bahnar từ trải nghiệm của cộng đồng đã trở thành một cán bộ cách mạng, một đảng viên và người lãnh đạo phong trào tại địa phương.

Với người dân Đak Sơ Mei hôm nay, khu lưu niệm còn mang ý nghĩa giáo dục đối với thế hệ trẻ. Những câu chuyện về Wừu giúp thế hệ sau hiểu hơn về hoàn cảnh của cha ông, về những năm tháng chiến đấu và sự hy sinh để bảo vệ quê hương.

Việc xây dựng và hoàn thiện Khu lưu niệm vì thế không chỉ nhằm bảo tồn một địa điểm lịch sử mà còn tạo ra một không gian để các thế hệ gặp nhau qua ký ức. Những hiện vật, hình ảnh và tư liệu được lưu giữ tại đây góp phần đưa lịch sử đến gần hơn với học sinh, thanh niên và cộng đồng.

Gìn giữ ký ức về người con Bahnar

Thời gian đã trôi qua, nhưng hình ảnh Anh hùng Wừu vẫn được lưu giữ trong ký ức của người dân Bahnar nói riêng và người dân Gia Lai nói chung. Cuộc đời ông gắn với những năm tháng đấu tranh đầy gian khổ, với tinh thần không khuất phục trước kẻ thù và sự gắn bó với đồng bào.

Di tích Khu lưu niệm Anh hùng Wừu được UBND tỉnh Gia Lai công nhận là di tích lịch sử cấp tỉnh theo Quyết định số 659 ngày 27/6/2018. Việc bảo tồn và phát huy giá trị của di tích góp phần gìn giữ ký ức về một nhân vật lịch sử tiêu biểu, đồng thời tạo thêm một điểm đến văn hóa, lịch sử trong hành trình khám phá vùng đất Đak Sơ Mei.

Giữa không gian núi rừng và buôn làng Gia Lai, Khu lưu niệm Anh hùng Wừu mang một ý nghĩa đặc biệt: đó là nơi lịch sử không chỉ được kể bằng bia đá, hình ảnh hay hiện vật, mà còn được tiếp nối qua ký ức cộng đồng và sự giáo dục của thế hệ hôm nay đối với thế hệ mai sau.