“Ai về Kiên Mỹ, Phú Phong
Ăn con chim mía thỏa lòng ước ao.”
Câu ca dao mộc mạc ấy nhắc đến một món ăn từng gắn bó với vùng đất Phú Phong, Tây Sơn, Bình Định: chim mía Phú Phong.
Giữa những cánh đồng mía xanh ngút ngàn của vùng Tây Sơn, vào khoảng cuối đông, đầu xuân, những đàn chim nhỏ thường tìm đến kiếm ăn và trú ngụ. Chim có kích thước tương tự chim sẻ, bộ lông mang màu lá úa, hòa lẫn với màu sắc của ruộng mía nên người dân địa phương gọi là chim mía.
Từ một loài chim thường xuất hiện theo mùa trên những cánh đồng mía, chim mía dần trở thành một món ăn dân dã được nhắc đến trong câu chuyện ẩm thực của Phú Phong.
Chim mía giữa đồng mía Tây Sơn
Vùng đất Tây Sơn từ lâu gắn với những cánh đồng mía rộng lớn. Cây mía không chỉ là một phần của đời sống sản xuất mà còn tạo nên một hệ sinh thái đồng ruộng đặc trưng, nơi nhiều loài chim tìm đến kiếm ăn.
Chim mía thường xuất hiện nhiều vào những tháng cuối đông và đầu xuân. Người dân xưa có những cách bắt chim theo mùa, trong đó có hình thức dùng trủ, một loại lưới được căng dọc theo bờ ruộng, cao hơn ngọn mía.
Người bắt chim dùng sào dài tác động vào những bụi mía để chim di chuyển. Khi bị xua khỏi những luống mía, đàn chim chuyền dần về phía tấm lưới.
Hoạt động bắt chim theo mùa từng trở thành một nét sinh hoạt gắn với đời sống nông nghiệp ở vùng quê Phú Phong. Tuy nhiên, ngày nay, việc khai thác các loài chim hoang dã cần tuân thủ quy định pháp luật về bảo vệ động vật hoang dã và bảo tồn đa dạng sinh học.
Những cách chế biến chim mía truyền thống
Trong ký ức ẩm thực của người địa phương, chim mía thường được chế biến theo những cách khá đơn giản như nướng hoặc chiên.
Để nướng, chim sau khi làm sạch được tẩm ướp với muối, ớt, hành, tiêu và một số loại gia vị. Chim được xiên thành từng xâu rồi nướng trên bếp than hồng.
Khi nướng, người làm phải liên tục trở xiên để chim chín đều. Lớp da bên ngoài dần chuyển sang màu vàng, mỡ chảy xuống than tạo nên mùi thơm đặc trưng.
Chim nướng thường được ăn nóng cùng muối tiêu chanh. Cách chế biến không cầu kỳ nhưng phù hợp với đặc điểm của món ăn dân dã vùng quê.
Một cách chế biến khác là chim mía chiên. Chim được thả vào chảo dầu nóng cho đến khi lớp ngoài chuyển màu vàng. Khi đạt độ giòn thích hợp, chim được vớt ra, để ráo rồi có thể rắc thêm mè rang trước khi thưởng thức.
Theo cách ăn truyền thống, chim được chế biến nguyên con. Vì vậy, khi thưởng thức, thực khách cảm nhận đồng thời nhiều lớp kết cấu: phần thịt dai, da béo và phần xương giòn.
Hương vị của một món ăn đồng quê
Điểm thú vị của chim mía trong ký ức ẩm thực Phú Phong nằm ở chính cách thưởng thức giản dị.
Một con chim nhỏ được nướng vàng trên than hoặc chiên giòn, chấm cùng muối tiêu chanh. Không cần quá nhiều gia vị, hương thơm của thịt và lớp da hòa cùng vị mặn, cay, chua nhẹ của nước chấm tạo nên một món ăn đậm chất đồng quê.
Chim mía thường được nhắc đến cùng rượu Bàu Đá, một đặc sản nổi tiếng khác của Bình Định. Trong những cuộc gặp gỡ của người địa phương, món chim nướng và chén rượu quê từng tạo thành một sự kết hợp mang đậm không khí ẩm thực vùng đất võ.
Tuy nhiên, giá trị của món ăn ngày nay không chỉ nằm ở hương vị. Chim mía còn gợi nhớ về một thời đời sống nông nghiệp gắn chặt với đồng ruộng, mùa mía và những sản vật theo mùa.
Từ món ăn dân dã đến câu chuyện văn hóa ẩm thực
Ẩm thực địa phương thường bắt đầu từ những thứ rất gần gũi với đời sống. Với người Phú Phong, chim mía từng là một sản vật theo mùa của những cánh đồng mía, được chế biến đơn giản và thưởng thức trong không gian làng quê.
Cùng với câu ca dao về Kiên Mỹ, Phú Phong, món ăn này đã trở thành một phần của ký ức địa phương, được nhắc lại trong những câu chuyện về vùng đất Tây Sơn.
Ngày nay, khi cảnh quan nông nghiệp và đời sống vùng quê thay đổi, những món ăn gắn với sản vật tự nhiên cũng cần được nhìn nhận trong mối quan hệ với bảo tồn thiên nhiên. Việc bảo vệ các quần thể chim hoang dã, duy trì hệ sinh thái đồng ruộng và tuân thủ quy định về khai thác động vật là điều cần thiết để những giá trị văn hóa địa phương có thể được gìn giữ theo cách bền vững.
Chim mía Phú Phong vì thế không chỉ là câu chuyện về một món ăn. Đó còn là câu chuyện về đồng mía Tây Sơn, về mùa vụ, đời sống nông nghiệp và ký ức ẩm thực của một vùng quê Bình Định.
Nếu có dịp tìm hiểu ẩm thực Tây Sơn, câu chuyện về chim mía Phú Phong là một lát cắt thú vị giúp du khách hiểu thêm về cách người dân địa phương xưa kia tận dụng những sản vật theo mùa và biến chúng thành những món ăn mang dấu ấn riêng của quê hương.
