Làng nghề tiện gỗ mỹ nghệ Bắc Nhạn Tháp nằm trên địa bàn phường An Nhơn, tỉnh Gia Lai, thuộc vùng Nhạn Tháp, cách Quy Nhơn khoảng 30 km về phía Tây Bắc. Đây là làng nghề nổi tiếng với kỹ thuật tiện gỗ tạo nên những sản phẩm có hình dáng tròn, cân đối và tinh xảo, mang dấu ấn văn hóa của vùng đất An Nhơn.
Từ những sản phẩm ban đầu như chân bàn ghế, trụ tròn của tủ bàn, đèn thờ, người thợ Nhạn Tháp từng bước mở rộng mẫu mã, tìm kiếm thị trường và đưa sản phẩm đến nhiều địa phương trong nước cũng như một số thị trường nước ngoài.
Sau những biến động lớn của thị trường, đặc biệt từ khi hoạt động xuất khẩu gặp khó khăn và người tiêu dùng chuyển mạnh sang mua sắm trực tuyến, làng nghề bắt đầu tìm một hướng đi mới. Những người thợ vốn quen với máy tiện nay học cách đứng trước máy quay, giới thiệu sản phẩm qua mạng xã hội và đưa nghề truyền thống lên các nền tảng số.
| Nội dung | Thông tin |
|---|---|
| Tên làng nghề | Làng nghề tiện gỗ mỹ nghệ Bắc Nhạn Tháp |
| Địa bàn | Phường An Nhơn, tỉnh Gia Lai |
| Không gian nghề | Khu vực Nhạn Tháp |
| Khoảng cách | Cách Quy Nhơn khoảng 30 km về phía Tây Bắc |
| Loại hình nghề | Tiện gỗ mỹ nghệ |
| Sản phẩm truyền thống | Chân bàn ghế, trụ tròn tủ bàn, đèn thờ |
| Sản phẩm phát triển về sau | Đồ chơi, đồ trang trí, gạt tàn, quả địa cầu, bộ bình trà và nhiều sản phẩm tiện gỗ mỹ nghệ |
| Công nhận làng nghề | Năm 2007 |
| Đăng ký nhãn hiệu | Năm 2018 |
| Quy mô hiện nay | Khoảng 60 – 70 hộ còn hoạt động theo thông tin địa phương |
| Chuyển đổi số | Khoảng 20 hộ đã bán hàng qua mạng |
| Thị trường | Trong nước và một số thị trường như Trung Quốc, Đài Loan, Nhật Bản |
| Hướng phát triển | Chuyển đổi số, xúc tiến thương mại và du lịch trải nghiệm làng nghề |
Bin
Từ những sản phẩm tiện tròn đầu tiên
Nghề tiện gỗ ở Nhạn Tháp vốn gắn với những sản phẩm khá gần gũi trong đời sống. Trước đây, người thợ chủ yếu tiện chân bàn ghế, những trụ tròn của tủ bàn, đèn thờ và các chi tiết gỗ có dạng tròn.
Kỹ thuật tiện đòi hỏi người thợ phải có khả năng kiểm soát từng đường cắt để tạo nên hình dáng cân đối. Một sản phẩm dù không lớn nhưng để có được những đường cong đều, bề mặt mịn và tỷ lệ hài hòa cần sự chính xác cùng kinh nghiệm tích lũy qua thời gian.
Bước ngoặt đến khi cơ chế bao cấp được xóa bỏ. Một số người thợ trẻ bắt đầu chủ động tìm kiếm thị trường. Họ rong ruổi trên những chuyến tàu xuyên Việt, mang theo những sản phẩm tiện gỗ đơn sơ như gạt tàn, quả địa cầu, bộ bình trà và đồ trang trí để chào bán tại các trung tâm du lịch.
Từ những chuyến đi tìm thị trường ấy, người thợ nhận ra rằng sản phẩm tiện gỗ không chỉ phục vụ nhu cầu sử dụng trong gia đình mà còn có thể trở thành những món đồ lưu niệm, trang trí và quà tặng.
Từ nghề gia truyền đến sản phẩm mỹ nghệ
Qua thời gian, sản phẩm của Bắc Nhạn Tháp ngày càng đa dạng hơn. Điểm nổi bật của sản phẩm là kỹ thuật tiện tròn, tạo nên những đường nét mềm mại và cân đối trên gỗ.
Không chỉ tiêu thụ tại An Nhơn và các tỉnh lân cận, sản phẩm của làng nghề từng được đưa sang một số thị trường như Trung Quốc, Đài Loan và Nhật Bản.
Điều làm nên giá trị của sản phẩm không chỉ nằm ở chất lượng vật liệu hay độ hoàn thiện mà còn ở dấu ấn của kỹ thuật thủ công. Mỗi người thợ phải hiểu đặc tính của từng loại gỗ, biết cách xử lý để khi tiện không làm sản phẩm bị nứt, vỡ hoặc mất cân đối.
Những sản phẩm ấy vì thế mang trong mình cả vật liệu tự nhiên lẫn kinh nghiệm của người thợ.
Một làng nghề từng có hơn 100 hộ
Bắc Nhạn Tháp từng có hơn 100 hộ miệt mài sản xuất. Làng nghề từng có giai đoạn sản phẩm tiêu thụ mạnh, đặc biệt tại thị trường Trung Quốc và một số thị trường lân cận.
Năm 2007, làng nghề được công nhận là làng nghề truyền thống. Đến năm 2018, làng nghề đăng ký nhãn hiệu, tạo thêm cơ sở để xây dựng nhận diện cho sản phẩm.
Nhưng thị trường cũng đặt làng nghề trước những thử thách lớn.
Những biến động của thị trường sau đại dịch SARS năm 2003 và đặc biệt là Covid-19 khiến hoạt động xuất khẩu gần như tê liệt. Hàng tồn kho tăng lên, nhiều cơ sở phải đóng cửa. Trong khi đó, phương thức mua sắm của người tiêu dùng thay đổi nhanh chóng, từ việc tìm đến cửa hàng sang tìm kiếm và đặt mua sản phẩm trên môi trường trực tuyến.
Một nghề vốn quen với việc chờ khách đến tận nơi vì thế phải học cách đi tìm khách hàng trên không gian số.
Khi người thợ bước lên mạng xã hội
Trong bối cảnh ấy, một số hộ mạnh dạn chuyển sang bán hàng trực tuyến.
Một trong những người tiên phong được nhắc đến trong câu chuyện chuyển đổi số của làng nghề là anh Bùi Quang Thắng, chủ cơ sở Đồ gỗ Phạm Gia ở tổ dân phố Bắc Nhạn Tháp.
Năm 2019, anh bắt đầu thử nghiệm bán hàng trên Facebook. Đến năm 2021, việc bán hàng được mở rộng sang TikTok, sau đó tiếp tục đầu tư triển khai livestream trên YouTube và nhiều nền tảng khác.
Cách làm mới giúp cơ sở tiếp cận khách hàng mà không phụ thuộc hoàn toàn vào việc khách đến trực tiếp tại làng nghề. Theo thông tin được cung cấp, doanh thu của cơ sở sau khi hoạt động bán hàng trực tuyến ổn định đạt hơn 100 triệu đồng mỗi tháng.
Với người thợ vốn quen làm việc bên máy tiện, việc đứng trước camera để giới thiệu sản phẩm là một thay đổi không nhỏ. Nhưng chính sự thay đổi ấy lại mở ra một cách tiếp cận thị trường mới.
Từ máy tiện đến livestream
Điều đáng chú ý ở Bắc Nhạn Tháp là chuyển đổi số không chỉ diễn ra ở một cơ sở.
Cách làm của những người tiên phong dần tạo hiệu ứng trong cộng đồng. Những người thợ vốn chỉ quen với việc làm sản phẩm bắt đầu xuất hiện trước máy quay, giới thiệu quá trình sản xuất, chất liệu gỗ và giá trị của sản phẩm.
Ngay cả những chủ cơ sở lớn tuổi cũng bắt đầu học cách thích nghi.
Ông Ngô Xuân Thảo, chủ cơ sở Đồ gỗ Trường Thịnh ở tổ dân phố Bắc Nhạn Tháp, là một trường hợp như vậy. Cơ sở tạo việc làm cho khoảng 15 lao động. Khi hoạt động xuất khẩu dừng lại, ông phải tự học cách bán hàng qua livestream dù trước đó gần như không có kinh nghiệm về bán hàng trực tuyến.
Cùng với việc đưa sản phẩm lên mạng, yêu cầu về nguồn gốc nguyên liệu cũng trở nên rõ ràng hơn. Việc minh bạch nguồn gỗ, từ hóa đơn đến xuất xứ, trở thành một phần quan trọng trong quá trình bán hàng.
Theo thông tin được cung cấp, doanh thu của cơ sở hiện duy trì ở mức hơn 200 triệu đồng mỗi tháng.
Những câu chuyện này cho thấy chuyển đổi số tại làng nghề không chỉ là việc tạo một tài khoản mạng xã hội. Đó là quá trình người thợ phải học thêm cách chụp ảnh, quay video, livestream, giao tiếp với khách hàng và quản lý đơn hàng.
Làng nghề thay đổi cách tiếp cận thị trường
Theo thông tin từ địa phương, Bắc Nhạn Tháp hiện còn khoảng 60 – 70 hộ hoạt động, trong đó khoảng 20 hộ đã chuyển sang bán hàng qua mạng.
Sự thay đổi này giúp những sản phẩm tiện gỗ tiếp cận nhóm khách hàng rộng hơn. Đồng thời, mạng xã hội cũng trở thành một không gian để người dân kể câu chuyện về nghề, thay vì chỉ giới thiệu sản phẩm cuối cùng.
Một chiếc bình trà, một món đồ trang trí hay một sản phẩm tiện tròn vì thế có thể được giới thiệu cùng với hình ảnh người thợ đang tạo hình, tiếng máy tiện và câu chuyện về làng nghề.
Đối với một nghề thủ công, đây là điều có ý nghĩa. Khách hàng không chỉ nhìn thấy sản phẩm mà còn có cơ hội nhìn thấy quá trình sản phẩm được tạo ra.
Nhà trưng bày và không gian kể chuyện về nghề
Một bước phát triển khác của Bắc Nhạn Tháp là việc địa phương đưa vào sử dụng Nhà trưng bày truyền thống làng nghề tiện gỗ Bắc Nhạn Tháp.
Không gian này trưng bày sản phẩm của hơn 10 cơ sở lớn, đồng thời được định hướng trở thành nơi tham quan và kết nối tiêu thụ sản phẩm.
Đây cũng là địa điểm được sử dụng cho hoạt động livestream của một số cơ sở. Không gian trưng bày tạo bối cảnh chuyên nghiệp hơn cho việc giới thiệu sản phẩm, đồng thời giúp các cơ sở có thể giới thiệu sản phẩm của nhiều hộ khác trong làng.
Từ một không gian lưu giữ sản phẩm, nhà trưng bày vì thế có thể trở thành một điểm kết nối giữa làng nghề, thương mại và du lịch.
Những người thợ đang học cách thích nghi
Chuyển đổi số đang làm thay đổi hình ảnh quen thuộc của làng tiện gỗ.
Bên cạnh những người thợ ngồi bên máy tiện, ngày càng có thêm những người đứng trước camera. Họ vừa làm nghề, vừa học cách kể câu chuyện về nghề.
Các cơ sở cũng bắt đầu phân hóa sản phẩm theo nhu cầu thị trường. Theo thông tin được cung cấp, gỗ keo được sử dụng cho phân khúc tầm trung, trong khi những loại gỗ quý hướng tới khách hàng cao cấp hoặc người sưu tầm.
Sự phân hóa này cho thấy làng nghề đang tìm cách thích ứng với nhiều nhóm khách hàng thay vì chỉ phụ thuộc vào một thị trường duy nhất.
Nhưng bên dưới những thay đổi ấy, kỹ thuật tiện gỗ truyền thống vẫn là nền tảng. Máy móc và nền tảng số có thể thay đổi cách sản phẩm được tạo ra và bán đi, nhưng giá trị cốt lõi vẫn nằm ở bàn tay và kinh nghiệm của người thợ.
Từ sản phẩm thủ công đến trải nghiệm du lịch
Bắc Nhạn Tháp có tiềm năng kết hợp nghề truyền thống với du lịch trải nghiệm.
Du khách đến làng nghề có thể tìm hiểu cách một khối gỗ được đưa lên máy tiện, quan sát người thợ tạo hình từng đường cong và tìm hiểu sự khác nhau giữa các loại gỗ.
Nếu được tổ chức thành hoạt động trải nghiệm, du khách không chỉ mua một món đồ gỗ mà còn có thể hiểu câu chuyện phía sau sản phẩm: người làm ra nó là ai, gỗ từ đâu đến, sản phẩm được tiện như thế nào và vì sao một chi tiết tưởng đơn giản lại đòi hỏi nhiều kinh nghiệm.
Nhà trưng bày truyền thống có thể đóng vai trò điểm khởi đầu cho hành trình ấy, sau đó kết nối du khách với các cơ sở sản xuất trong làng.
Du lịch làng nghề vì thế không chỉ tạo thêm đầu ra cho sản phẩm mà còn giúp tri thức nghề được nhìn thấy và kể lại.
Một làng nghề bước vào thời đại số
Bắc Nhạn Tháp đã trải qua nhiều thay đổi. Từ những sản phẩm chân bàn ghế và trụ tủ đơn giản, người thợ mở rộng sang đồ trang trí, đồ chơi và các sản phẩm mỹ nghệ. Từ thị trường trong nước, sản phẩm từng vươn tới một số thị trường nước ngoài. Khi xuất khẩu gặp khó khăn, làng nghề lại phải tìm một con đường khác.
Con đường ấy hiện đang đi qua không gian số.
Facebook, TikTok, YouTube và livestream đã trở thành những công cụ mới trong hành trình tìm kiếm khách hàng. Người thợ không còn chỉ ngồi chờ người mua đến làng mà có thể đưa hình ảnh sản phẩm đi xa hơn qua một màn hình.
Nhưng điều đáng nói nhất không phải là công nghệ. Đó là khả năng thích nghi của người làm nghề.
Một nghề truyền thống chỉ có thể tiếp tục sống khi người thợ tìm được cách để sản phẩm của mình có chỗ đứng trong đời sống hiện tại. Với Bắc Nhạn Tháp, chuyển đổi số đang mở ra một cách tiếp cận mới, giúp những sản phẩm được tạo ra từ gỗ tiếp tục tìm thấy người sử dụng.
Từ tiếng máy tiện trong những cơ sở sản xuất đến tiếng livestream trên mạng xã hội, Bắc Nhạn Tháp đang kể tiếp câu chuyện của một làng nghề bằng ngôn ngữ của thời đại mới.
Đó cũng là hành trình để những người thợ trẻ và những người đã gắn bó cả đời với nghề cùng tìm một cách mới để giữ lại tinh hoa tiện gỗ của Nhạn Tháp, đưa sản phẩm đến gần hơn với người tiêu dùng trong nước và từng bước mở rộng ra thị trường quốc tế.
