Di tích Địa điểm nhà Mẹ Nhu

Nằm tại phường Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng, Di tích Địa điểm nhà Mẹ Nhu là nơi ghi dấu sự hy sinh anh dũng của người mẹ yêu nước Lê Thị Dảnh cùng cuộc chiến đấu kiên cường của các chiến sĩ biệt động quận Nhì vào ngày 26 tháng 12 năm 1968.

Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, ngôi nhà bình dị này từng là cơ sở cách mạng bí mật, nơi nuôi giấu cán bộ và che chở cho lực lượng biệt động hoạt động ngay giữa vùng địch kiểm soát. Trận chiến tại nhà Mẹ Nhu và nhà Mẹ Hiền đã trở thành dấu son trong lịch sử đấu tranh cách mạng của quân dân Đà Nẵng, thể hiện tinh thần bất khuất, sự mưu trí và lòng quả cảm của những người quyết tâm bảo vệ đồng đội, quê hương.

Ngày nay, khu di tích là địa chỉ đỏ có ý nghĩa đặc biệt trong việc tưởng niệm, tri ân những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, đồng thời giáo dục truyền thống yêu nước cho các thế hệ mai sau.

Vị trí và nguồn gốc tên gọi nhà Mẹ Nhu

Di tích Địa điểm nhà Mẹ Nhu nằm trong con hẻm K748 đường Trần Cao Vân, thuộc phường Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng. Theo tư liệu được cung cấp, khu di tích có diện tích khoảng 636 m², bao gồm nhà lưu niệm, phần mộ của hai vợ chồng Mẹ Nhu và bia ghi dấu sự kiện ngày 26 tháng 12 năm 1968.

Mẹ Nhu tên thật là Lê Thị Dảnh, sinh năm 1912 tại làng Thanh Khê, trong một gia đình nghèo làm nghề chài lưới. Một số tài liệu ghi tên mẹ là Lê Thị Đảnh hoặc Lê Thị Dãnh. Dù cách ghi tên có khác nhau, hình ảnh Mẹ Nhu vẫn được người dân Đà Nẵng ghi nhớ như biểu tượng của người mẹ yêu nước, kiên cường và giàu đức hy sinh.

Từ năm 1967, gia đình mẹ đã đào hai hầm bí mật ngay trong nhà để làm nơi trú ẩn cho các chiến sĩ biệt động quận Nhì. Trong điều kiện chiến tranh khốc liệt, ngôi nhà trở thành một cơ sở cách mạng quan trọng, góp phần bảo vệ cán bộ và duy trì hoạt động đấu tranh ngay trong khu vực bị đối phương kiểm soát.

Nhà Mẹ Nhu nằm trong khu vực Thanh Khê, một địa bàn có ý nghĩa chiến lược đối với phong trào cách mạng tại Đà Nẵng. Cùng với các cơ sở tại Phú Lộc và những khu vực lân cận, nơi đây góp phần hình thành mạng lưới hoạt động bí mật, tạo điều kiện cho lực lượng cách mạng bám trụ và phát triển trong lòng đô thị.

Nhà Mẹ Nhu trong mạng lưới căn cứ cách mạng Thanh Khê

Sau cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968, thực hiện chỉ đạo của Đặc khu ủy Quảng Đà, các cơ sở cách mạng trong nội đô Đà Nẵng tiếp tục được củng cố và phát triển. Khu vực Thanh Khê trở thành một trong những địa bàn quan trọng của phong trào cách mạng ngay tại cửa ngõ thành phố.

Các chiến sĩ biệt động quận Nhì được giao nhiệm vụ hoạt động trong vùng địch kiểm soát, thực hiện các hoạt động diệt ác, phá kìm, tiêu hao lực lượng đối phương và xây dựng cơ sở trong quần chúng nhân dân. Những nhiệm vụ này đòi hỏi mạng lưới trú ẩn, liên lạc và hỗ trợ hậu cần phải được tổ chức chặt chẽ.

Trong hệ thống đó, nhà Mẹ Nhu và nhà Mẹ Hiền là hai cơ sở có vai trò quan trọng. Các gia đình không chỉ cung cấp nơi ở bí mật mà còn hỗ trợ cán bộ trong sinh hoạt, liên lạc và tổ chức hoạt động.

Theo tư liệu, chỉ trong chưa đầy ba tháng, lực lượng cách mạng tại địa bàn đã tiến hành nhiều trận đánh, gây tổn thất cho đối phương và từng bước củng cố vị trí trong khu dân cư. Tuy nhiên, hoạt động bí mật cũng đối mặt với nguy cơ bị phát hiện, đặc biệt khi xuất hiện người phản bội, chỉ điểm cho địch.

Chính trong hoàn cảnh đó, ngôi nhà nhỏ của Mẹ Nhu đã trở thành nơi diễn ra một trận chiến ác liệt, để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử đấu tranh cách mạng của Đà Nẵng.

Trận chiến ngày 26 tháng 12 năm 1968

Các chiến sĩ biệt động về trú ẩn

Đêm 23 tháng 12 năm 1968, sau trận tập kích vào đồn bảo an tại khu vực Phú Lộc, một số chiến sĩ biệt động quận Nhì được cơ sở cách mạng đưa về trú ẩn tại nhà Mẹ Nhu và nhà Mẹ Hiền, tên thật là Lê Thị Hiền.

Theo tư liệu được cung cấp, các chiến sĩ được bố trí tại hai địa điểm để bảo đảm bí mật và thuận tiện cho hoạt động. Tuy nhiên, cơ sở cách mạng sau đó bị lộ do có người phản bội, chỉ điểm cho đối phương.

Khoảng hơn 5 giờ sáng ngày 26 tháng 12 năm 1968, lực lượng địch tổ chức bao vây nhà Mẹ Nhu và nhà Mẹ Hiền, khống chế các lối ra vào nhằm bắt giữ hoặc tiêu diệt các chiến sĩ biệt động.

Mẹ Nhu kiên quyết bảo vệ cán bộ

Khi quân địch ập vào nhà, chúng bắt và tra hỏi Phạm Phú Long, con trai Mẹ Nhu, nhằm khai thác thông tin về lực lượng cách mạng. Dù bị đánh đập đến bất tỉnh, anh Long vẫn không khai báo những điều có thể gây nguy hiểm cho đồng đội.

Sau đó, đối phương tiếp tục tra khảo Mẹ Nhu. Trước những lời đe dọa và hành động bạo lực, mẹ vẫn kiên quyết không tiết lộ thông tin về các chiến sĩ đang trú ẩn trong hầm bí mật.

Không khai thác được thông tin, quân địch nổ súng sát hại mẹ. Mẹ Nhu đã anh dũng hy sinh, bảo vệ bí mật của cơ sở và những người đang ẩn náu trong nhà.

Sự hy sinh của mẹ trở thành biểu tượng của lòng yêu nước và tinh thần kiên trung của người dân Thanh Khê trong cuộc kháng chiến.

Cuộc phản kích của các chiến sĩ biệt động

Trong lúc bị bao vây, các chiến sĩ ẩn dưới hầm bí mật đã chuẩn bị tư thế chiến đấu. Khi thời cơ xuất hiện, họ bật nắp hầm, bất ngờ phản kích, sử dụng vũ khí để chống trả và tìm cách thoát khỏi vòng vây.

Tại nhà Mẹ Nhu, các chiến sĩ Nguyễn Thị Tám, Nguyễn Văn Huề và Trần Thanh Trung được tư liệu ghi nhận đã bật lên chiến đấu. Ở nhà Mẹ Hiền gần đó, các chiến sĩ cũng tổ chức chống trả quyết liệt từ công sự được bố trí trong nhà.

Cuộc chiến diễn ra ngay trong khu dân cư, giữa vòng vây đông đảo của quân địch. Với sự hỗ trợ của cơ sở cách mạng và nhân dân địa phương, các chiến sĩ tìm cách phối hợp, di chuyển giữa những vị trí trú ẩn và phá vòng vây.

Theo một số chi tiết trong tư liệu được cung cấp, một số chiến sĩ đã thoát về vùng căn cứ an toàn, trong khi những người khác bị bắt và đưa đi giam giữ, đày ải. Trận chiến gây tổn thất cho đối phương và trở thành một sự kiện tiêu biểu về tinh thần chiến đấu kiên cường của lực lượng biệt động Đà Nẵng.

Trong trận chiến này, Mẹ Nhu và đồng chí Nguyễn Văn Huề được tư liệu ghi nhận đã anh dũng hy sinh.

Nhà Mẹ Nhu và những hiện vật lịch sử còn lưu giữ

Năm 1985, trên nền ngôi nhà cũ, địa phương xây dựng nhà lưu niệm Mẹ Nhu để tưởng nhớ sự hy sinh của mẹ và các chiến sĩ biệt động. Công trình ban đầu được xây dựng theo kiểu nhà cấp bốn, có bàn thờ, di ảnh Mẹ Nhu và không gian trưng bày hiện vật.

Hiện nay, khu di tích lưu giữ nhiều tư liệu, hiện vật gắn với cuộc sống của gia đình Mẹ Nhu và trận chiến ngày 26 tháng 12 năm 1968.

Bộ quần áo và đồ dùng sinh hoạt của Mẹ Nhu

Những hiện vật gắn với cuộc sống thường ngày của mẹ mang giá trị đặc biệt, bởi chúng giúp người tham quan hình dung về một gia đình lao động bình dị đã trở thành cơ sở cách mạng giữa lòng địch.

Theo tư liệu, tại di tích còn lưu giữ bộ quần áo của Mẹ Nhu, chén đĩa và hộp thiếc mẹ từng sử dụng để đưa cơm xuống hầm cho các chiến sĩ. Những vật dụng nhỏ bé ấy phản ánh sự chăm sóc âm thầm và lòng tận tụy của mẹ đối với lực lượng cách mạng.

Nắp hầm bí mật và sa bàn trận đánh

Hệ thống hầm bí mật là một trong những dấu tích tiêu biểu của di tích. Đây từng là nơi trú ẩn, bảo vệ cán bộ, chiến sĩ trong những thời điểm nguy hiểm nhất.

Bên cạnh các hiện vật, khu lưu niệm còn có sa bàn tái hiện trận phản kích của các chiến sĩ biệt động. Qua đó, khách tham quan có thể hiểu rõ hơn về hoàn cảnh chiến đấu, sự bố trí lực lượng và vai trò của cơ sở cách mạng tại Thanh Khê.

Bia tưởng niệm và phần mộ gia đình

Trong khuôn viên di tích có bia ghi dấu sự kiện ngày 26 tháng 12 năm 1968. Phần mộ của Mẹ Nhu và chồng nằm trong khu vực gần nhà lưu niệm, thể hiện sự gắn bó giữa không gian tưởng niệm và nơi từng diễn ra hoạt động cách mạng.

Những hạng mục này tạo thành một không gian tri ân, nơi người dân và du khách có thể thắp hương, tưởng nhớ người mẹ đã hy sinh để bảo vệ cán bộ, chiến sĩ.

Trùng tu, tôn tạo và xếp hạng di tích quốc gia

Sau nhiều năm được gìn giữ, Địa điểm nhà Mẹ Nhu đã trải qua các đợt tu bổ, tôn tạo nhằm bảo vệ những giá trị lịch sử và cải thiện điều kiện đón khách tham quan.

Ngày 28 tháng 12 năm 2009, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 4699/QĐ-BVHTTDL, công nhận Địa điểm nhà Mẹ Nhu là di tích lịch sử quốc gia.

Việc xếp hạng là sự ghi nhận giá trị lịch sử của địa điểm gắn với sự hy sinh của Mẹ Nhu và cuộc chiến đấu của các chiến sĩ biệt động quận Nhì. Đồng thời, đây cũng là cơ sở quan trọng để địa phương tiếp tục bảo tồn, phát huy giá trị di tích trong đời sống văn hóa cộng đồng.

Trong giai đoạn 2023–2025, thành phố triển khai dự án trùng tu, tôn tạo di tích với tổng kinh phí hơn 1,7 tỷ đồng theo tư liệu được cung cấp. Dự án được thực hiện trong dịp kỷ niệm 55 năm chiến công của Mẹ Nhu và các chiến sĩ Thanh Khê.

Các hoạt động bảo tồn hướng đến việc gìn giữ không gian tưởng niệm, bảo vệ hiện vật và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc tham quan, tìm hiểu lịch sử. Đây cũng là cách để câu chuyện về người mẹ anh hùng và các chiến sĩ biệt động tiếp tục được truyền lại cho thế hệ trẻ.

Tượng đài Mẹ Nhu và 7 dũng sĩ Thanh Khê

Bên cạnh khu di tích nhà Mẹ Nhu, hình ảnh mẹ và các chiến sĩ biệt động còn được tưởng niệm qua tượng đài Mẹ Nhu cùng 7 dũng sĩ Thanh Khê trên tuyến đường Điện Biên Phủ, một trong những trục giao thông quan trọng của thành phố Đà Nẵng.

Tượng đài là biểu tượng của lòng dũng cảm, tinh thần chiến đấu và sự hy sinh của những người đã góp phần bảo vệ cơ sở cách mạng trong hoàn cảnh đặc biệt nguy hiểm.

Nếu nhà lưu niệm gắn với không gian sinh hoạt, trú ẩn và trận chiến lịch sử, thì tượng đài mang ý nghĩa tưởng niệm rộng hơn trong không gian đô thị. Cả hai địa điểm cùng góp phần nhắc nhớ về những con người bình dị đã làm nên những trang sử đáng tự hào của Đà Nẵng.

Giá trị lịch sử và ý nghĩa giáo dục của di tích

Địa điểm nhà Mẹ Nhu là minh chứng cho vai trò của các cơ sở cách mạng trong lòng đô thị Đà Nẵng thời kháng chiến. Tại đây, những hoạt động tưởng chừng bình thường như nấu cơm, sinh hoạt gia đình hay tiếp đón người quen đã trở thành một phần của mạng lưới bí mật phục vụ cách mạng.

Di tích cũng phản ánh vai trò đặc biệt của người dân trong việc bảo vệ cán bộ và duy trì phong trào đấu tranh. Sự hy sinh của Mẹ Nhu cho thấy lòng dũng cảm không chỉ hiện diện trên chiến trường mà còn được thể hiện qua quyết tâm bảo vệ đồng đội, giữ gìn bí mật và không khuất phục trước sự đe dọa.

Ngày nay, khu di tích là địa điểm để các đoàn khách, học sinh, sinh viên và những người quan tâm đến lịch sử Đà Nẵng tìm hiểu về cuộc đấu tranh cách mạng. Những câu chuyện về mẹ, gia đình mẹ và các chiến sĩ biệt động giúp người tham quan hiểu rõ hơn về cái giá của độc lập, tự do cũng như trách nhiệm gìn giữ hòa bình.

Giữa nhịp sống hiện đại của thành phố, ngôi nhà lưu niệm nhỏ trong con hẻm Trần Cao Vân vẫn là một địa chỉ đỏ giàu ý nghĩa. Nơi đây không chỉ lưu giữ ký ức về một trận chiến lịch sử mà còn tôn vinh tinh thần yêu nước, lòng nhân ái và sự hy sinh thầm lặng của người dân Đà Nẵng.

Thông tin nhanh về Di tích Địa điểm nhà Mẹ Nhu