Tháp Bằng An

Tháp Bằng An là một trong những công trình kiến trúc Chămpa cổ đặc biệt còn tồn tại tại miền Trung Việt Nam. Tọa lạc tại tổ dân phố Bằng An, phường An Thắng, thành phố Đà Nẵng, ngôi tháp nổi bật với mặt bằng bát giác hiếm gặp, hình dáng gợi liên tưởng đến biểu tượng Linga và lịch sử hình thành cách đây khoảng một thiên niên kỷ.

Nằm gần tuyến đường ĐT609, cách phố cổ Hội An khoảng 14 km, Tháp Bằng An là điểm đến đáng chú ý đối với những du khách yêu thích lịch sử, kiến trúc và văn hóa Chăm. Không đồ sộ như các quần thể đền tháp nổi tiếng, công trình mang vẻ đẹp giản dị, trầm mặc, lưu giữ những dấu ấn đặc sắc của nền văn minh Chămpa từng phát triển rực rỡ trên dải đất miền Trung.

Vị trí và không gian của Tháp Bằng An

Tháp Bằng An nằm tại tổ dân phố Bằng An, phường An Thắng, thành phố Đà Nẵng. Trước khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, di tích thuộc phường Điện An, thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam.

Tổ dân phố Bằng An hiện nay được hình thành trên cơ sở sáp nhập hai khối phố Bằng An Đông và Bằng An Trung.

Từ phố cổ Hội An, du khách có thể di chuyển khoảng 14 km về phía bắc để đến tháp. Nếu xuất phát từ khu vực trung tâm Đà Nẵng, quãng đường khoảng 30 km. Vị trí này tạo điều kiện thuận lợi để kết hợp tham quan Bằng An với những địa điểm văn hóa, lịch sử khác tại khu vực Hội An và Điện Bàn.

Giữa không gian xanh của khu dân cư, ngọn tháp gạch cổ vươn cao với dáng vẻ thanh thoát. Những lớp gạch đã nhuốm màu thời gian, đường nét kiến trúc giản lược cùng không gian yên tĩnh xung quanh tạo nên sức hấp dẫn riêng cho di tích.

Kiến trúc bát giác hiếm gặp trong hệ thống đền tháp Chăm

Giá trị nổi bật nhất của Tháp Bằng An nằm ở cấu trúc mặt bằng bát giác, một hình thức kiến trúc rất hiếm trong hệ thống đền tháp Chămpa còn tồn tại ở Việt Nam.

Tháp cao khoảng 21 m, được xây dựng chủ yếu bằng gạch, gồm hai bộ phận chính là tiền sảnh và điện thờ.

Tiền sảnh hướng về phía đông

Tiền sảnh của tháp kéo dài về hướng đông, đồng thời là hướng bố trí cửa chính của công trình. Đây là hướng thường gặp trong kiến trúc đền tháp Chăm, gắn với quan niệm tôn giáo và tín ngưỡng của cư dân Chămpa.

Phần tiền sảnh đóng vai trò kết nối không gian bên ngoài với khu vực điện thờ, tạo nên trục tiếp cận chính của toàn bộ công trình.

Điện thờ hình bát giác độc đáo

Phần điện thờ phía sau có mặt bằng bát giác, gồm ba bộ phận kiến trúc cơ bản:

• Đế tháp: Tạo nền tảng vững chắc cho toàn bộ công trình.
• Thân tháp: Có tám mặt, các bề mặt tương đối phẳng và ít chi tiết trang trí.
• Mái tháp: Được tạo thành từ tám mặt cong thu dần về phía đỉnh, hình thành dáng chóp đặc trưng.

Khác với nhiều ngôi tháp Chăm có hệ thống trụ áp tường, cửa giả và phù điêu trang trí phong phú, Tháp Bằng An nổi bật bởi sự tiết chế trong nghệ thuật tạo hình.

Những đường gờ chạy quanh thân và mái, tỷ lệ giữa các bộ phận cùng sự chuyển tiếp mềm mại từ thân bát giác lên phần chóp tạo nên một tổng thể cân đối, thanh thoát.

Nhìn từ xa, ngọn tháp gợi hình một khối Linga lớn vươn lên giữa cảnh quan. Một số mô tả còn ví dáng tháp như búp măng khổng lồ, thể hiện nét độc đáo trong tư duy kiến trúc của người Chăm xưa.

Nhà nghiên cứu người Pháp Henri Parmentier từng đề cập đến Bằng An như một công trình có hình thức kiến trúc đặc biệt trong hệ thống di tích Chăm cổ.

Dấu ấn tín ngưỡng Shiva trong kiến trúc Tháp Bằng An

Tháp Bằng An từng là không gian thờ thần Shiva, một trong những vị thần quan trọng của Ấn Độ giáo và có ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống tín ngưỡng của cư dân Chămpa.

Trong truyền thống thờ Shiva, Linga là biểu tượng thiêng gắn với quyền năng sáng tạo và sức sống của vũ trụ. Yoni thường được kết hợp với Linga, thể hiện quan niệm về sự sinh thành và nguồn gốc của sự sống.

Tại Tháp Bằng An, hình dáng thẳng đứng của điện thờ được các nhà nghiên cứu liên hệ với biểu tượng Linga. Trong khi đó, bố cục tổng thể của công trình cũng được lý giải trong mối liên hệ với hình tượng Yoni.

Những cách diễn giải này cho thấy kiến trúc Bằng An không chỉ phục vụ chức năng thờ tự mà còn có thể chứa đựng các tầng ý nghĩa biểu tượng của tín ngưỡng Shiva.

Sự kết hợp giữa hình khối kiến trúc, không gian điện thờ và tư tưởng tôn giáo góp phần tạo nên giá trị riêng biệt của di tích trong lịch sử nghệ thuật Chămpa.

Lịch sử hình thành và niên đại của Tháp Bằng An

Tháp Bằng An được xem là công trình có lịch sử khoảng một thiên niên kỷ. Tuy nhiên, niên đại xây dựng chính xác vẫn còn những cách xác định khác nhau trong các tài liệu nghiên cứu.

Căn cứ vào tư liệu bi ký, một số ý kiến cho rằng công trình có thể được hình thành từ cuối thế kỷ IX.

Trong khi đó, các nghiên cứu dựa trên phong cách kiến trúc và những hiện vật điêu khắc liên quan lại xác định niên đại muộn hơn, khoảng thế kỷ XI. Một số tài liệu chuyên ngành khác đặt thời điểm xây dựng tháp vào khoảng thế kỷ XI đến XII.

Sự khác biệt này phản ánh tính phức tạp trong việc nghiên cứu, xác định niên đại các công trình Chămpa, đặc biệt khi nguồn tư liệu lịch sử và khảo cổ chưa hoàn toàn thống nhất.

Dù được xây dựng vào giai đoạn nào, Tháp Bằng An vẫn là chứng tích quan trọng về sự phát triển của kiến trúc, nghệ thuật và tín ngưỡng Chăm tại vùng đất Amaravati xưa.

Trải qua nhiều thế kỷ cùng những biến động lịch sử và tác động của tự nhiên, ngọn tháp vẫn bảo tồn được hình dáng kiến trúc cơ bản, trở thành một trong những công trình Chăm cổ có diện mạo đặc biệt tại miền Trung.

Những hiện vật và giá trị nghệ thuật Chămpa

Bên cạnh kiến trúc bát giác, Tháp Bằng An còn gắn với các hiện vật điêu khắc bằng sa thạch, trong đó có những tượng linh vật từng được ghi nhận tại khu vực phía trước công trình.

Những hiện vật này góp phần phản ánh nghệ thuật tạo hình và đời sống tín ngưỡng của cư dân Chăm trong lịch sử.

Đặc biệt, kỹ thuật xây dựng bằng gạch là một trong những yếu tố đáng chú ý của ngôi tháp. Các lớp gạch được sắp xếp để tạo nên những bức tường cao, khối kiến trúc bát giác và hệ mái cong thu dần về phía đỉnh.

Sự bền vững của công trình qua nhiều thế kỷ cho thấy trình độ kỹ thuật và kinh nghiệm xây dựng của những nghệ nhân Chămpa.

Không chỉ mang giá trị kiến trúc, Tháp Bằng An còn là nguồn tư liệu phục vụ nghiên cứu về lịch sử cư trú, giao lưu văn hóa và sự phát triển của các trung tâm tôn giáo Chăm trên vùng đất miền Trung Việt Nam.

Tháp Bằng An trong hành trình khám phá di sản Chăm tại Đà Nẵng

Một trong những lợi thế của Tháp Bằng An là vị trí thuận tiện để kết nối với các điểm đến văn hóa nổi tiếng tại khu vực phía nam thành phố Đà Nẵng.

Từ Hội An, du khách có thể dành một buổi sáng hoặc buổi chiều ghé thăm ngôi tháp mà không cần thay đổi quá nhiều lịch trình.

Nếu phố cổ Hội An phản ánh lịch sử phát triển của một thương cảng quốc tế bên sông Thu Bồn, thì Tháp Bằng An mở ra một lớp ký ức sớm hơn, khi văn hóa Chămpa để lại dấu ấn sâu đậm qua các công trình kiến trúc, nghệ thuật và tín ngưỡng.

Đối với những người yêu thích lịch sử, Bằng An có thể trở thành một điểm nối trong hành trình tìm hiểu di sản Chăm tại miền Trung, kết hợp cùng:

• Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng: Nơi lưu giữ và trưng bày nhiều tác phẩm điêu khắc Chămpa có giá trị.
• Các dấu tích văn hóa Chăm tại khu vực Điện Bàn: Giúp tìm hiểu thêm về lịch sử cư trú và hoạt động tín ngưỡng của người Chăm.
• Khu đền tháp Mỹ Sơn: Quần thể đền tháp Chămpa nổi tiếng, được UNESCO ghi danh là Di sản Văn hóa Thế giới.

Việc kết nối các điểm đến này mang lại góc nhìn toàn diện hơn về nền văn minh Chămpa, từ những công trình tôn giáo cổ đến các tác phẩm điêu khắc và dấu tích lịch sử còn lưu giữ.

Theo thông tin được cung cấp, thành phố Đà Nẵng cũng đang nghiên cứu các hướng kết nối Tháp Bằng An với không gian văn hóa, du lịch dọc sông Thu Bồn và khu vực Hội An, Điện Bàn, qua đó góp phần phát huy giá trị di sản trong phát triển du lịch địa phương.

Kinh nghiệm tham quan Tháp Bằng An

Tháp Bằng An phù hợp với những du khách yêu thích kiến trúc cổ, lịch sử và các không gian tham quan yên tĩnh.

Khi đến đây, du khách có thể dành thời gian quan sát hình dáng bát giác của điện thờ từ nhiều góc độ, tìm hiểu cấu trúc gạch cổ và cảm nhận những dấu vết thời gian còn lưu lại trên công trình.

Buổi sáng hoặc chiều là thời điểm thích hợp để tham quan, đặc biệt đối với những người muốn chụp ảnh kiến trúc và khám phá di tích trong điều kiện thời tiết dễ chịu.

Do đây là công trình kiến trúc cổ có giá trị lịch sử, du khách cần giữ gìn vệ sinh, không leo trèo, viết vẽ lên tường tháp hoặc tác động đến các chi tiết kiến trúc và hiện vật.

Lưu ý trong năm 2026: Theo thông tin được cung cấp, Tháp Bằng An đang trong quá trình bảo tồn, tu bổ. Du khách nên kiểm tra tình hình mở cửa, các khu vực được phép tiếp cận và hướng dẫn tham quan trước khi đến.

Thông tin nhanh về Tháp Bằng An

Tháp Bằng An: Dấu ấn ngàn năm giữa vùng đất di sản

Giữa hành trình kết nối trung tâm Đà Nẵng với Hội An, Tháp Bằng An là một điểm dừng không quá lớn về quy mô nhưng chứa đựng nhiều giá trị lịch sử và văn hóa.

Kiến trúc bát giác hiếm gặp, hình dáng gợi biểu tượng Linga cùng những lớp gạch cổ tồn tại qua gần một thiên niên kỷ đã tạo nên diện mạo đặc biệt cho công trình.

Không chỉ là một di tích kiến trúc nghệ thuật, Tháp Bằng An còn là chứng tích về sự hiện diện và phát triển của nền văn minh Chămpa trên vùng đất Đà Nẵng ngày nay, góp phần làm phong phú thêm hành trình khám phá di sản văn hóa miền Trung Việt Nam.